1908-1918 Osmanlı Siyasi ve Askerî Gelişmeler Ders Notu

1908-1918 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi ve Askerî Gelişmeler Ders Notu

II. Meşrutiyet

Nedenler:

• II. Abdülhamid yönetimine muhalefet.
• Jön Türkler.
• İttihat ve Terakki.
• Makedonya Sorunu.
• Reval Görüşmeleri.
• Rumeli’de genç subayların harekete geçmesi.

23 Temmuz 1908:

• II. Meşrutiyet ilan edildi.
• Kanun-ı Esasi yeniden yürürlüğe girdi.

Sonuçlar:

• Meclis açıldı.
• Çok partili siyasi hayatın ilk adımları.
• Basın ve siyasi örgütlenmede canlanma.
• Bulgaristan bağımsız oldu.
• Bosna-Hersek ilhak edildi.
• Girit Yunanistan’a bağlanma kararı aldı.

Fikir Akımları

Osmanlıcılık:

• Bütün vatandaşları Osmanlı kimliği altında birleştirmek.

İslamcılık:

• Müslümanları hilafet etrafında birleştirmek.

Türkçülük:

• Türkler arasında kültürel ve siyasi birlik.

Batıcılık:

• Avrupa’daki bilimsel, kültürel ve idari gelişmeleri örnek almak.

Ademimerkeziyetçilik:

• Yerel yönetimlerin yetkilerini artırmak.

31 Mart Olayı

13 Nisan 1909.

Nedenler:

• İttihat ve Terakki-Bâbıâli çekişmesi.
• Muhalif basın.
• Mektepli-alaylı çatışması.
• Hasan Fehmi Bey’in öldürülmesi.

Hareket Ordusu:

• Mahmud Şevket Paşa.
• Mustafa Kemal kurmay başkanı olarak görev aldı.

Sonuç:

• Ayaklanma bastırıldı.
• II. Abdülhamid tahttan indirildi.
• V. Mehmed Reşad tahta çıktı.
• 1909 anayasa değişiklikleri yapıldı.
• Meclis güçlendi.

Trablusgarp Savaşı

1911-1912.

İtalya:

• Sömürge arayışı.
• Kuzey Afrika hedefi.
• Trablusgarp’ın stratejik konumu.

Osmanlı subayları:

• Enver Bey.
• Rauf Bey.
• Mustafa Kemal Bey.

Mustafa Kemal:

• Tobruk.
• Derne.
• Yerel halkı teşkilatlandırma.

Savaşta:

• Keşif uçuşu.
• Hava bombardımanı.
• Uçaklar arası telsiz görüşmesi.

1912 Uşi Antlaşması:

• Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya.
• Kuzey Afrika’daki Osmanlı hâkimiyeti sona erdi.

Balkan Savaşları

Nedenler:

• Balkan devletlerinin toprak istekleri.
• Rusya’nın Panslavizmi.
• Makedonya Sorunu.
• Bosna-Hersek’in ilhakı.
• Trablusgarp Savaşı.
• Osmanlı ordusundaki sorunlar.

I. Balkan Savaşı:

• 1912.
• Kırkkilise, Lüleburgaz, Kumova yenilgileri.
• Selânik ve Makedonya kaybedildi.
• Çatalca savunması.

23 Ocak 1913:

• Bâbıâli Baskını.

30 Mayıs 1913:

• Londra Antlaşması.
• Midye-Enez hattı.
• Büyük Balkan kayıpları.

II. Balkan Savaşı:

• Balkan devletlerinin paylaşım anlaşmazlığı.
• Osmanlı Devleti Edirne’yi geri aldı.

29 Eylül 1913:

• İstanbul Antlaşması.
• Edirne Osmanlıda.
• Meriç sınır.
• Batı Trakya Bulgaristan’da.

I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri

• Sömürgecilik.
• Ham madde ve pazar rekabeti.
• Silahlanma.
• Milliyetçilik.
• Büyük devletler arası bloklaşma.

1882:

• Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya.

1907:

• Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya.

28 Haziran 1914:

• Franz Ferdinand suikastı.

Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi

2 Ağustos 1914:

• Almanya ile gizli ittifak.
• Genel seferberlik.

10 Ağustos:

• Goeben ve Breslau Osmanlıya sığındı.
• Yavuz ve Midilli adını aldı.

28 Ekim:

• Odesa ve Sivastopol bombalandı.

Kasım 1914:

• Osmanlı Devleti savaşa girdi.
• Cihad-ı Mukaddes ilan edildi.

Cepheler

Kafkas:

• Rusya.
• Sarıkamış Harekâtı.
• Brest-Litovsk ile Rusya çekildi.

Kanal:

• Süveyş’i ele geçirme.
• İngiltere-Hindistan bağlantısını kesme.
• Başarısız.

Irak:

• İngiltere.
• Selman-ı Pak.
• Kûtül’amâre.

Çanakkale:

• Boğazları savunma.
• 18 Mart Deniz Zaferi.
• Kara savaşları.
• Mustafa Kemal.
• İtilaf kuvvetleri çekildi.

Filistin-Suriye:

• İngiliz ilerleyişi.
• Gazze, Kudüs, Suriye.
• Halep kuzeyinde savunma hattı.

Hicaz-Yemen:

• Şerif Hüseyin isyanı.
• Fahreddin Paşa.
• Medine Müdafaası.

Yardım cepheleri:

• Galiçya.
• Makedonya.
• Romanya.

Sarıkamış Harekâtı

22 Aralık 1914-4 Ocak 1915.

Amaç:

• Rusları kuşatmak.
• Sarıkamış’ı almak.
• Kars, Ardahan, Batum’u geri almak.

Başarısızlık nedenleri:

• Ağır kış.
• Dağlık arazi.
• Kışlık kıyafet eksikliği.
• Erzak sıkıntısı.
• Ulaşım ve lojistik sorunları.
• Birliklerin zamanında hedefe ulaşamaması.

Çanakkale Zaferi

18 Mart 1915:

• Deniz zaferi.
• Nusret’in mayınları.
• Cevat Paşa’nın savunma planı.

25 Nisan:

• Kara çıkarmaları.

Mustafa Kemal:

• Arıburnu.
• Conkbayırı.
• Anafartalar.

9 Ocak 1916:

• İtilaf kuvvetlerinin tamamen çekilmesi.

Sonuç:

• İtilaf prestij kaybı.
• Savaş uzadı.
• Bulgaristan İttifak tarafına geçti.
• Rusya’ya yardım yolu açılamadı.

Kûtül’amâre

Irak Cephesi.

22-24 Kasım 1915:

• Selman-ı Pak zaferi.

Kûtül’amâre kuşatması:

• İngiliz kuvvetleri kuşatıldı.

29 Nisan 1916:

• İngiliz ordusu teslim oldu.
• Halil Kut Paşa.

Medine Müdafaası

1916:

• Şerif Hüseyin isyanı.

Fahreddin Paşa:

• Medine’yi savundu.
• Hicaz demir yolunu korudu.

Mondros’tan sonra da:

• 10 Ocak 1919’a kadar savunma sürdü.

Kafkas İslam Ordusu

1918:

• Azerbaycan’ın yardım talebi.
• Enver Paşa tarafından kuruldu.
• Komutan Nuri Paşa.

15 Eylül 1918:

• Bakü alındı.

Mondros sonrasında:

• Ordu Bakü’den çekildi.

Sevk ve İskân Kanunu

Ders kitabının çerçevesine göre:

• Cephe ve cephe gerisindeki güvenlik sorunları.
• 24 Nisan 1915 genelgesi.
• 27 Mayıs 1915 Sevk ve İskân Kanunu.
• Bazı Ermeni topluluklarının savaş bölgesinden sevki.
• Yol güvenliği için tedbirler.
• Görevini kötüye kullananların yargılanması.
• Savaş sonrası bazı geri dönüşler.

Mondros Ateşkes Antlaşması

30 Ekim 1918.

Önemli hükümler:

• 7. madde: İtilaf Devletleri stratejik yerleri işgal edebilir.
• 24. madde: Vilayet-i Sitte’de karışıklık hâlinde işgal imkânı.

Sonuç:

• Osmanlı topraklarının işgaline zemin hazırladı.

Sık Karıştırılan Noktalar

• II. Meşrutiyet: 1908.
• 31 Mart Olayı: 1909.
• Trablusgarp: 1911-1912.
• Uşi: 1912.
• Balkan Savaşları: 1912-1913.
• Bâbıâli Baskını: 1913.
• Osmanlı-Alman ittifakı: 2 Ağustos 1914.
• Sarıkamış: Kafkas Cephesi.
• Çanakkale Deniz Zaferi: 18 Mart 1915.
• Kûtül’amâre: 29 Nisan 1916.
• Medine Müdafaası: Fahreddin Paşa.
• Bakü: Nuri Paşa ve Kafkas İslam Ordusu.
• Mondros: 30 Ekim 1918.

1908-1918 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi ve Askerî Gelişmeler Kısa Özeti

1908’de II. Meşrutiyet ilan edildi ve Kanun-ı Esasi yeniden yürürlüğe girdi. 31 Mart Olayı sonrasında Hareket Ordusu İstanbul’da düzeni sağladı, II. Abdülhamid tahttan indirildi ve 1909 anayasa değişiklikleriyle Meclis güçlendirildi.

1911’de başlayan Trablusgarp Savaşı Uşi Antlaşması’yla sona erdi ve Osmanlı Devleti Kuzey Afrika’daki son toprağını kaybetti. 1912-1913 Balkan Savaşları sonucunda Balkan topraklarının büyük bölümü kaybedildi, ancak II. Balkan Savaşı sırasında Edirne geri alındı.

1914’te Osmanlı Devleti Almanya’yla ittifak kurdu ve Rus limanlarının bombalanmasıyla I. Dünya Savaşı’na girdi. Kafkas, Kanal, Irak, Çanakkale, Filistin-Suriye, Hicaz-Yemen cephelerinde savaştı. Çanakkale ve Kûtül’amâre’de büyük zaferler kazanıldı. Sarıkamış’ta ağır kayıplar yaşandı. Fahreddin Paşa Medine’yi savundu; Kafkas İslam Ordusu Bakü’yü aldı.

30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı. Antlaşmanın hükümleri İtilaf Devletlerinin Osmanlı topraklarını işgal etmesinin önünü açtı.