Osmanlı Devleti’nin İnsanlık Tarihine Katkıları Ders Notu

Siyasi ve Hukuki Miras

Kanuni Sultan Süleyman:

• Toplumsal adalete yönelik hukuki düzenlemeler.
• ABD Kongre Binasında rölyefi bulunur.
• Hukuk tarihine katkı sağlayan tarihî şahsiyetlerden biri olarak temsil edilir.

Pax Ottomana:

• Osmanlı hâkimiyetindeki farklı toplumların birlikte yaşayabilmesi.
• Hak ve özgürlükler.
• Din ve ibadet özgürlüğü.

İstimalet:

• Din ve vicdan hürriyeti.
• Can ve mal güvenliği.
• Adil yönetim.
• Gayrimüslim tebaayı devlete bağlama.

Mehter ve Askerî Etki

Mehter:

• Türkistan’daki nevbet ve davul geleneğinin devamı.
• Avrupa elçilikleri yoluyla tanındı.
• Lehistan, Avusturya, Rusya, Prusya ve İngiltere ordularını etkiledi.
• Avrupa’da askerî bandolar kuruldu.
• Alla Turca eserlerde etkisi görüldü.

Sipahi:

• Fransızlar Kuzey Afrika’daki bazı birliklere “spahis” adını verdi.

Turquerie

• XVI. yüzyıldan itibaren yaklaşık 250 yıl etkili oldu.
• Avrupa’da Türk kıyafet ve eşyalarına ilgi.
• Kumaş.
• Halı.
• Dekorasyon.
• Mineli saat.
• Nakış ve işleme.

Halı ve Kumaş

Türk halıları:

• Statü sembolü.
• Saray ve kiliselerde kullanıldı.
• Masa örtüsü ve duvar halısı olarak kullanıldı.

Osmanlı kumaşları:

• Damask.
• Kemha.
• Kadife.

Taklit üretim:

• Venedik.
• Floransa.
• Lucca.

Opera ve Sahne Sanatları

• Kanuni Sultan Süleyman Avrupa operalarında işlendi.
• Reinhard Keiser: Muhammed II.
• Johann W. Franck: Cara Mustapha.
• Mehter etkileri görüldü.

Musiki

Avrupa orkestralarında:

• Kös.
• Çalpare.
• Çelik üçgen.
• Türk baterisi.

Besteciler:

• Haydn.
• Beethoven.
• Mozart.

Itrî:

• Segâh Tekbir.
• Müslüman coğrafyalarında yaygınlaştı.

Ebru ve Kitap Sanatı

• Ebrulu kâğıtlar XVI. yüzyıl sonlarında Avrupa’ya taşındı.
• Kitapların kapak içi sayfalarında kullanıldı.

Yemek ve Kahvehane Kültürü

• Kahve ve kahvehane kültürü Avrupa’da kafe kültürünü etkiledi.
• Salep.
• Şerbet.
• Lokum.
• Pastırma.
• Sütlaç.
• Dolma.
• Tarhana.

Osmanlı mutfağı farklı kültürlerin etkileşimiyle gelişti.

Piri Reis

1513:

• Dünya haritası.
• İspanya, Portekiz, Batı Afrika ve Amerika’nın doğu kıyıları.

2017:

• UNESCO Dünya Belleği Programı.

İznik Çinileri

• XVI. yüzyıldan itibaren Avrupa’da ilgi gördü.
• XIX. yüzyılın ikinci yarısında Avrupalı seramik sanatçıları tarafından taklit edildi.

Mimari Etki

Pembe Cami:

• Almanya.
• 1795.
• Nicolas de Pigage.
• Osmanlı mimarisinden esinlenildi.

Meksika saat kulesi:

• 1910.
• Osmanlı sakinlerinin Meksika halkına hediyesi.

Balkanlardaki Osmanlı Eserleri

Ders kitabındaki tablo:

• Toplam 15.846 Osmanlı eseri.
• Vakıf, kamu ve askerî yapılar.
• Balkanların ortak kültürel mirasının parçası.

UNESCO ve İstanbul

1985:

• İstanbul’un tarihî alanları UNESCO Dünya Kültürel Mirası Listesi.

Önemli yapılar:

• Fatih Külliyesi.
• Topkapı Sarayı.
• Süleymaniye.
• Şehzade Camisi.
• Sultanahmet Camisi.
• Yeni Cami.

Süleymaniye:

• Mimar Sinan.
• 1557.
• “Kalfalık eserim”.

Kaynak İnceleme

Tarihsel kaynakta kontrol:

• Yazar.
• Tür.
• Yayın tarihi.
• Bilimsel yöntem.
• Güncellik.
• Başka kaynaklarla uyum.
• Ön yargı ve çelişki.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Pax Ottomana ≠ istimalet.
• Mehter → askerî müzik ve Avrupa bandoları.
• Turquerie → Avrupa’daki Türk modası.
• Spahis → sipahi kavramının Fransız kullanımına yansıması.
• Piri Reis haritası → 2017 Dünya Belleği.
• İstanbul tarihî alanları → 1985 UNESCO.
• Pembe Cami → Almanya, 1795.
• Segâh Tekbir → Itrî.
• Osmanlı mutfağı farklı kültürlerin etkileşimiyle gelişmiştir.

Osmanlı Devleti’nin İnsanlık Tarihine Katkıları Kısa Özeti

Osmanlı Devleti hukuk, yönetim, askerî kültür, musiki, sanat, mimari ve günlük yaşam alanlarında geniş bir etki oluşturdu. Kanuni Sultan Süleyman’ın hukuk mirası, Pax Ottomana ve istimalet politikası siyasi-hukuki katkılar arasında öne çıktı.

Mehter müziği Avrupa askerî bandolarını ve bazı Batılı bestecileri etkiledi. Turquerie modası Türk kıyafet, halı, kumaş ve dekorasyonuna ilgiyi artırdı. Osmanlı kumaşları Avrupa’da taklit edildi; ebru Avrupa kitap sanatında kullanıldı; kahvehane kültürü kafe kültürünü etkiledi.

Piri Reis’in 1513 haritası UNESCO Dünya Belleği Programı’na alındı. İznik çinileri Avrupa seramik sanatçılarını etkiledi. Osmanlı mimarisi Almanya’daki Pembe Cami gibi yapılara esin kaynağı oldu. Balkanlardaki Osmanlı eserleri ve İstanbul’un UNESCO listesinde yer alan tarihî yapıları günümüzde ortak dünya kültürel mirasının parçalarıdır.