1908-1918 Kitlesel Göç ve Salgınlar Ders Notu

1908-1918 Yılları Arasında Yaşanan Kitlesel Göç ve Salgınlar Ders Notu

Balkan Göçlerinin Nedenleri

• Balkan Savaşları.
• Osmanlı ordusunun geri çekilmesi.
• Güvenlik kaygıları.
• Baskılar.
• Milliyetçilik.
• Yeni ulus-devletler.
• Türk ve Müslümanların azınlık durumuna düşmesi.
• Rusya ve Avrupa desteğiyle Balkan ulus-devletlerinin güçlenmesi.

Balkan Milliyetçiliği

Öne çıkan unsurlar:

• Etnik köken.
• Din.
• Mezhep.
• Dil.
• Romantizm.
• Kilise ve eğitim kurumları.
• Dış destek.

Sonuç:

• Türk ve Müslüman nüfus üzerindeki baskılar arttı.
• Kitlesel göçler hızlandı.

Balkan Savaşları ve Nüfus Kayıpları

Savaş öncesi bazı bölgelerde Müslüman nüfus:

• Toplam 2.315.293.

Savaş sonrası:

• 870.114.

Fark:

• 1.445.179.

Göç eden:

• 413.922.

Ders kitabında:

• 200 binden fazla Müslümanın Balkan Savaşlarında öldüğü belirtilir.
• Nüfusun büyük bir bölümü göç etmek zorunda kaldı.

Göç Merkezleri

Selânik:

• 1912’de yaklaşık 50 bin göçmen.
• II. Balkan Savaşı yıllarında yaklaşık 135 bin ek göçmen.

Edirne:

• Yaklaşık 20 bin göçmen.
• 26 Mart 1913 Bulgar işgali.
• İstanbul, Gelibolu ve Anadolu’ya göç.

Salgınların Nedenleri

• Kalabalık.
• Kötü hijyen.
• Kirli su.
• Yetersiz gıda.
• Sağlık personeli eksikliği.
• Uzun yolculuk.
• Karantina yetersizliği.
• Hastane kapasitesinin aşılması.

Kolera ve Tifüs

Kolera:

• Kirli su ve gıda.
• Şiddetli ishal ve su kaybı.

Tifüs:

• Bit ve pire.
• Ateşli ve tehlikeli hastalık.

Her ikisi:

• Göçmen ve asker kalabalıklarında hızla yayıldı.

İstanbul’daki Tedbirler

• Çadırlı ordugâhlar.
• Demirkapı Hastanesi.
• Okul, otel, cami ve yalıların sağlık hizmetine açılması.
• Karantina.
• Kaynatılmış su.
• Temizlik uyarıları.
• Asker ve polis denetimi.

Hilâl-i Ahmer

• Hastaneler açtı.
• Yaralı taşıdı.
• Yiyecek ve kıyafet dağıttı.
• Barınma sağladı.
• Kolera ve tifüsle mücadele etti.
• Seyyar sağlık ekipleri kurdu.
• Yaklaşık 55 bin kişiyi muayene ve tedavi etti.

İskân Politikası

1913:

• İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi.

Düzenlenen konular:

• Geçici iskân.
• Sağlık.
• Yardım.
• İş.
• Arazi.

1914:

• Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyeti Umumisi.
• Sevk, iaşe ve iskân.

Muhacir ve Mülteci

Muhacir:

• Antlaşmayla başka devlete bırakılan topraklardan gelen.

Mülteci:

• Savaş/işgal nedeniyle hudut gerisine sığınan.

Ekonomik Etkiler

Olumsuz:

• Balkan üretim merkezlerinin kaybı.
• Barınma ve iaşe giderleri.
• Konut ve arazi maliyetleri.
• Osmanlı maliyesine yük.

Olumlu:

• Pulluk ve yaylı araba gibi araçların yayılması.
• Patates üretiminin artması.
• Dokuma sanayisine katkı.
• Müslüman girişimciliğin artması.

Demografik ve Toplumsal Etkiler

• Balkanlarda Müslüman nüfus azaldı.
• Anadolu’da Müslüman nüfus arttı.
• Yeni muhacir köyleri kuruldu.
• Kırsal nüfus arttı.
• Toplumsal yapı değişti.
• Ortak aidiyet güçlendi.
• Türkçülüğün etkisi arttı.

I. Dünya Savaşı Göçleri

Sarıkamış yenilgisi:

• Erzurum-Sarıkamış hattından batıya göç.

Rus ilerleyişi:

• Artvin, Borçka, Acara → Trabzon.
• Trabzon → Giresun, Ordu.
• Giresun-Ordu → Samsun.

1916:

• Samsun çevresinde 85 binden fazla göçmen.
• Sivas’ta 300 bin göçmen.
• Diyarbakır-Urfa hattında 200 bin göçmen.

I. Dünya Savaşı Salgınları

• Sıtma.
• Kolera.
• Tifüs.

Sıtma:

• Üretim gücünü düşürdü.
• Ölümleri artırdı.

Tedbir:

• Kinin tabletleri.

Kafkas Cephesi:

• Ocak-Kasım 1915 döneminde salgınların yaklaşık 70 bin can kaybına yol açtığı belirtilir.

Savaş Sonrası

Aralık 1917:

• Rusların çekilmesi.

Mayıs 1920’ye kadar:

• Yaklaşık 300 bin kişi geri döndü.
• 627 bin kişi mülteci olarak kaldı.

Yardımlar:

• Kereste.
• Boş ev.
• Tohum.
• Barınma.
• Hilâl-i Ahmer desteği.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Kolera = kirli su ve gıda.
• Tifüs = bit ve pire.
• 1913 = İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi.
• 1914 = Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyeti Umumisi.
• Muhacir ve mülteci aynı kavram değildir.
• Hilâl-i Ahmer hem asker hem sivillere yardım etti.
• Göç ilk aşamada mali yük, uzun vadede bazı ekonomik katkılar doğurdu.
• I. Dünya Savaşı göçlerinin ana yönü doğudan batıya doğru oldu.
• Sıtmayla mücadelede kinin kullanıldı.

1908-1918 Yılları Arasında Yaşanan Kitlesel Göç ve Salgınlar Kısa Özeti

Balkan Savaşları sırasında yeni ulus-devletlerin kurulması, milliyetçilik, işgaller ve güvenlik kaybı Türk ve Müslüman nüfusu Anadolu’ya göçe zorladı. Selânik ve Edirne önemli göç merkezleri oldu.

Göç yollarındaki kalabalık, kirli su, yetersiz beslenme ve kötü hijyen kolera ve tifüs salgınlarını yaygınlaştırdı. Hilâl-i Ahmer Cemiyeti ve sağlık kurumları hastane, karantina, aşı, yiyecek ve barınma yardımlarıyla mücadele etti.

1913 İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi ve 1914 Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyeti Umumisi göçmenlerin iskânını kurumsallaştırdı. Göçler Osmanlı maliyesine yük getirirken tarım, dokuma ve girişimcilik alanlarında uzun vadeli katkılar da sağladı.

I. Dünya Savaşı sırasında Rus ilerleyişi ve Sarıkamış yenilgisi Doğu Anadolu’dan batıya yeni göçlere yol açtı. Sıtma, kolera ve tifüs yaygınlaştı. Rusların çekilmesiyle bazı göçmenler geri döndü ancak önemli bir bölümü yeni yerleşim yerlerinde kaldı.