1908-1918 Osmanlı Siyasi ve Askerî Gelişmeler Konu Anlatımı

1908-1918 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi ve Askerî Gelişmeler

1908-1918 dönemi, Osmanlı Devleti’nin anayasal yönetime yeniden geçtiği, içeride yoğun siyasi mücadeleler yaşadığı ve art arda gelen savaşlarla önemli toprak kayıplarına uğradığı bir dönemdir. II. Meşrutiyet’in ilanı, 31 Mart Olayı, Bâbıâli Baskını, Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı bu on yıllık dönemin temel siyasi ve askerî gelişmeleridir.

Bu süreçte Osmanlı Devleti bir yandan temsilî yönetimi geliştirmeye çalışırken diğer yandan Avrupa devletlerinin rekabeti, Balkan milliyetçilikleri, sömürgecilik ve büyük savaşların baskısıyla karşı karşıya kaldı. Dönemin sonunda Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı ve Osmanlı topraklarının işgaline zemin hazırlayan bir süreç başladı.

II. Meşrutiyet’in İlanına Giden Süreç

I. Meşrutiyet 1876’da ilan edilmiş ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın oluşturduğu idari ve mali sorunlar gerekçe gösterilerek Meclis 13 Şubat 1878’de süresiz kapatılmıştı. Kanun-ı Esasi fiilen askıya alınmış ve 1908’e kadar mutlakiyetçi bir dönem yaşanmıştı.

1878 sonrasında Osmanlı Devleti:

• Kıbrıs,
• Tunus,
• Mısır,
• Girit

gibi bölgelerde Avrupa devletlerinin baskı ve müdahaleleriyle karşı karşıya kaldı.

II. Abdülhamid yönetimine karşı anayasal düzen ve temsilî yönetimin yeniden kurulmasını savunan muhalif aydın ve subaylar zamanla **Jön Türkler** adıyla anılmaya başladı.

1889’da bazı tıbbiye öğrencilerinin kurduğu örgüt daha sonra **İttihat ve Terakki Cemiyeti** adını aldı. Cemiyet:

• Öğrenciler,
• Subaylar,
• Bürokratlar,
• Aydınlar

arasında yaygınlaştı.

1907’de Selânik’teki Osmanlı Hürriyet Cemiyeti ile birleşerek özellikle Rumeli’deki genç subaylar üzerindeki etkisini artırdı.

Reval Görüşmeleri ve II. Meşrutiyet

1908’de İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikola Reval’de görüştü.

Görüşmelerde:

• Avrupa’daki güç dengeleri,
• Makedonya’da yapılması düşünülen ıslahatlar

ele alındı.

İttihat ve Terakki mensupları bu görüşmeyi İngiltere ile Rusya’nın Osmanlı topraklarını paylaşmaya hazırlandıkları şeklinde yorumladı.

Makedonya’nın Osmanlı Devleti’nden kopmasını önlemek için meşruti yönetime geçilmesi gerektiğini savunan İttihat ve Terakki harekete geçti.

3 Temmuz 1908’de Niyazi Bey’in Resne’de dağa çıkmasıyla başlayan hareket sonucunda Sultan II. Abdülhamid Kanun-ı Esasi’yi yeniden yürürlüğe koydu ve 23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet ilan edildi.

II. Meşrutiyet’in İlk Sonuçları

II. Meşrutiyet’in ilanından sonra seçimler yapıldı ve yeni Meclis 17 Aralık 1908’de toplandı.

Mecliste:

• Türk,
• Arap,
• Arnavut,
• Rum,
• Ermeni,
• Slav,
• Yahudi

temsilciler yer aldı.

İttihat ve Terakki Mecliste güçlüydü. Osmanlı tarihinin ilk muhalefet partisi olarak verilen **Osmanlı Ahrar Fırkası** da Mecliste yer aldı. Böylece çok partili siyasi hayatın ilk adımları atıldı.

Meşrutiyet ortamında:

• Sansürün hafifletilmesi,
• Seyahat özgürlüğü,
• Dernek kurma hakkı,
• Siyasi parti ve gazete sayısının artması,
• Eğitim ve bilimin desteklenmesi

gibi gelişmeler yaşandı.

Ancak aynı dönemde dış politikada önemli kayıplar meydana geldi:

• Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti,
• Girit Meclisi Yunanistan’a bağlanma kararı aldı,
• Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek’i ilhak etti.

II. Meşrutiyet Dönemi Fikir Akımları

Dönemin aydınları Osmanlı Devleti’nin dağılmasını önlemek ve toplumsal birliği sağlamak için farklı düşünce akımları geliştirdi.

Osmanlıcılık

Din, dil ve ırk farkı gözetmeden bütün vatandaşları **Osmanlı milleti** kimliği altında birleştirmeyi amaçladı.

İslamcılık

Dünyadaki Müslüman toplulukların Osmanlı hilafeti etrafında birleştirilmesini savundu.

Türkçülük

Osmanlı sınırları içinde yaşayan Türkler arasında kültürel birlik sağlama düşüncesi olarak gelişti ve II. Meşrutiyet döneminde siyasi ideolojiye dönüştü.

Batıcılık

Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki bilimsel, kültürel ve idari gelişmeleri örnek alarak modernleşmesini savundu.

Ademimerkeziyetçilik

Merkezî yönetimin bazı hak ve yetkilerinin yerel yönetimlere bırakılmasını, yerel idarelerin güçlendirilmesini savundu.

31 Mart Olayı

II. Meşrutiyet sonrasında:

• İttihat ve Terakki ile Bâbıâli arasında iktidar mücadelesi,
• Muhalif basın ile İttihatçı basın arasındaki gerilim,
• Ordudaki mektepli-alaylı çatışması

arttı.

6 Nisan 1909’da Serbestî gazetesi başyazarı Hasan Fehmi Bey öldürüldü. Gerilim daha da yükseldi.

13 Nisan 1909’da Avcı Taburları ve bazı birlikler Meclis önünde toplanarak meşrutiyet karşıtı ayaklanma başlattı. Rumi takvime göre tarih 31 Mart 1325 olduğu için olay **31 Mart Olayı** adıyla anıldı.

İsyancılar:

• Hükûmetin istifasını istedi,
• Bazı gazete ve matbaaları yağmaladı,
• Mebus ve bürokratları hedef aldı.

Selânik’teki III. Ordu Komutanı Mahmud Şevket Paşa, Edirne’deki II. Ordu birliklerinin de katılmasıyla **Hareket Ordusu**nu kurdu.

Kolağası Mustafa Kemal Hareket Ordusunun kurmay başkanı olarak görev aldı; İstanbul yakınlarında görevi Binbaşı Enver Bey’e devretti.

Hareket Ordusu İstanbul’a girerek ayaklanmayı bastırdı.

Meclis:

• II. Abdülhamid’i tahttan indirdi,
• V. Mehmed Reşad’ı padişah yaptı.

1909 Kanun-ı Esasi Değişiklikleri

31 Mart Olayı sonrasında Kanun-ı Esasi’de önemli değişiklikler yapıldı.

Bu değişikliklerle:

• Padişahın Meclisi feshetme yetkisi sınırlandırıldı,
• Hükûmet Meclis-i Mebûsana karşı sorumlu hâle getirildi,
• Hükûmetin güvenoyu alması gerekti,
• Meclisin yasama yetkileri güçlendirildi,
• Padişahın mutlak veto yetkisi sınırlandırıldı.

Bu düzenlemeler meşruti ve parlamenter yönetimin güçlendirilmesi yönünde önemli adımlar oldu.

Trablusgarp Savaşı’nın Nedenleri

İtalya siyasi birliğini ve sanayileşmesini diğer büyük Avrupa devletlerine göre geç tamamladı. Sömürgecilik yarışında geride kaldığı için Kuzey Afrika’ya yöneldi.

Trablusgarp:

• Osmanlı Devleti’nin Afrika’daki son toprağıydı,
• Akdeniz kıyısında stratejik konuma sahipti,
• İngiliz işgalindeki Mısır ile Fransız işgalindeki Tunus arasında bulunuyordu,
• Ticaret ve gümrük gelirleri açısından önemliydi.

İtalya Avrupa devletlerinden diplomatik destek ve onay aldıktan sonra 29 Eylül 1911’de Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti.

Trablusgarp’ta Osmanlı Direnişi

Osmanlı Devleti:

• Bölgeye denizden düzenli asker gönderemedi,
• Karadan da etkili takviye sağlayamadı.

Bu nedenle gönüllü subaylar gizlice bölgeye gönderildi.

Önemli isimler:

• Enver Bey,
• Rauf Bey,
• Ömer Fevzi Bey,
• Mustafa Kemal Bey.

Mustafa Kemal:

• Tobruk ve Derne’de mücadele etti,
• Senusileri ve Arap kabilelerini teşkilatlandırdı,
• Gayri nizami harp yöntemlerinden yararlandı.

İtalya sahil şehirlerini ele geçirse de iç bölgelere ilerlemekte zorlandı.

Trablusgarp Savaşı dünya askerî tarihi açısından da önemlidir:

• İlk keşif uçuşlarından biri yapıldı,
• İlk hava bombardımanı gerçekleştirildi,
• Uçaklar arasında telsiz görüşmesi yapıldı,
• Uçaklardan propaganda bildirileri atıldı.

Uşi Antlaşması

İtalya Osmanlı Devleti’ni barışa zorlamak için:

• Beyrut’a saldırdı,
• Çanakkale Boğazı’nı topa tuttu,
• Rodos ve On İki Ada’yı işgal etti.

Balkan Savaşı’nın başlaması Osmanlı Devleti’ni zor durumda bıraktı.

18 Ekim 1912’de **Uşi Antlaşması** imzalandı.

Sonuç:

• Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakıldı,
• Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki hâkimiyeti sona erdi,
• Ege adalarının geri verilmesi kararlaştırıldı ancak Balkan Savaşı nedeniyle adalar geçici olarak İtalya’nın yönetiminde kaldı.

Balkan Savaşlarının Nedenleri

Balkan Savaşlarının temel nedenleri:

• Balkan devletlerinin Osmanlı topraklarını paylaşmak istemesi,
• Rusya’nın Panslavizm politikası,
• Makedonya üzerindeki rekabet,
• Avusturya-Macaristan’ın Bosna-Hersek’i ilhakı,
• Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ arasındaki ittifaklar,
• Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp Savaşı’yla meşgul olması,
• Ordudaki mektepli-alaylı çekişmesi,
• Balkanlardaki eğitimli askerlerin bir kısmının terhis edilmesi.

8 Ekim 1912’de Karadağ’ın savaş ilanıyla I. Balkan Savaşı başladı.

I. Balkan Savaşı

Osmanlı ordusu:

• Doğu Cephesi’nde Bulgarlarla,
• Batı Cephesi’nde Balkan müttefikleriyle

savaştı.

Önemli gelişmeler:

• Kırkkilise ve Lüleburgaz’da yenilgiler,
• Osmanlı ordusunun Çatalca’ya çekilmesi,
• Kumova’da yenilgi,
• Üsküp ve Makedonya’nın kaybı,
• Selânik’in Yunanistan tarafından ele geçirilmesi.

Gazi Ahmed Muhtar Paşa hükûmeti istifa etti ve Kâmil Paşa kabinesi kuruldu.

Bâbıâli Baskını

20 Ocak 1913’te Edirne’nin Bulgaristan’a bırakılabileceği yönündeki haberler tepki yarattı.

23 Ocak 1913’te Enver ve Talat Beylerin öncülüğündeki İttihat ve Terakki taraftarları **Bâbıâli Baskını**nı gerçekleştirdi.

Bu olay:

• Bir hükûmet darbesiydi,
• İttihat ve Terakki’nin yönetim üzerindeki etkisini artırdı.

Mahmud Şevket Paşa sadrazam oldu.

Londra Antlaşması ve I. Balkan Savaşı’nın Sonu

30 Mayıs 1913’te **Londra Antlaşması** imzalandı.

Sonuç:

• Midye-Enez hattı Osmanlı-Bulgar sınırı kabul edildi,
• Edirne, Trakya ve Dedeağaç Bulgaristan’a,
• Selânik, Güney Makedonya ve Girit Yunanistan’a,
• Kuzey ve Orta Makedonya Sırbistan’a,
• Silistre Romanya’ya bırakıldı.

Adalar Denizi meselesinin çözümü büyük Avrupa devletlerine bırakıldı.

II. Balkan Savaşı ve Edirne’nin Geri Alınması

Balkan devletleri arasında Makedonya paylaşımı konusunda anlaşmazlık çıktı.

Bulgaristan 23 Haziran 1913’te Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ’a saldırdı. Romanya da savaşa katıldı.

Osmanlı Devleti bu durumu fırsat bilerek 21 Temmuz 1913’te Edirne’yi Bulgar işgalinden kurtardı.

10 Ağustos 1913 Bükreş Antlaşması Balkan devletleri arasındaki savaşı sona erdirdi.

29 Eylül 1913’te Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında **İstanbul Antlaşması** imzalandı.

Buna göre:

• Edirne Osmanlı Devleti’nde kaldı,
• Batı Trakya Bulgaristan’a bırakıldı,
• Meriç Nehri sınır kabul edildi.

Bu gelişmeler Batı Trakya Sorunu’nun ortaya çıkmasına zemin hazırladı.

Balkan Savaşlarının Sonuçları

Balkan Savaşları:

• Osmanlı Devleti’nin Balkanlardaki topraklarının büyük bölümünü kaybetmesine,
• Çok sayıda Müslümanın göç etmek zorunda kalmasına,
• Adalar Denizi ve Batı Trakya sorunlarının ortaya çıkmasına,
• Osmanlıcılık düşüncesinin etkisini kaybetmesine,
• Türkçülüğün güçlenmesine

zemin hazırladı.

Ders kitabında Balkan Savaşları Türk tarihi açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilir.

I. Dünya Savaşı’nın Genel Nedenleri

Sanayi Devrimi sonrasında:

• Sömürgecilik,
• Ham madde ve pazar rekabeti,
• Silahlanma yarışı,
• Büyük devletler arası bloklaşma

hızlandı.

Avrupa’da:

• 1882’de Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında **Üçlü İttifak**,
• 1907’de İngiltere, Fransa ve Rusya arasında **Üçlü İtilaf**

oluştu.

Fransa ile Almanya arasında Alsace-Lorraine meselesi, Rusya ile Avusturya-Macaristan arasında Balkan rekabeti ve İngiltere ile Almanya arasındaki küresel rekabet gerilimi artırdı.

28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan Veliahdı Franz Ferdinand’ın Saraybosna’da öldürülmesi savaşı başlatan gelişme oldu.

Osmanlı Devleti’nin İttifak Arayışları

Osmanlı Devleti Avrupa’daki yeni güç dengeleri içinde siyasi yalnızlıktan kurtulmak istiyordu.

Önce:

• İngiltere,
• Fransa,
• Rusya

ile ittifak arandı; sonuç alınamadı.

Balkan devletleriyle yapılan görüşmeler de başarısız oldu.

Bunun üzerine Almanya ile yakınlaşma arttı.

2 Ağustos 1914’te Osmanlı Devleti ile Almanya arasında gizli ittifak antlaşması imzalandı.

Aynı gün genel seferberlik ilan edildi. Osmanlı Devleti başlangıçta tarafsızlığını açıkladı.

Yavuz ve Midilli

Akdeniz’de İngiliz donanmasından kaçan:

• Goeben,
• Breslau

adlı Alman savaş gemileri Osmanlı Devleti’ne sığındı.

Gemilerin satın alındığı açıklandı ve isimleri:

• **Yavuz**,
• **Midilli**

olarak değiştirildi.

28 Ekim 1914 gecesi Amiral Souchon komutasındaki Osmanlı donanması Rusya’nın Odesa ve Sivastopol limanlarını bombaladı.

Bunun üzerine:

• Rusya 2 Kasım,
• İngiltere ve Fransa 5 Kasım

Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti.

Osmanlı Devleti 11 Kasım’da İtilaf Devletleri’ne savaş açtı ve 13 Kasım’da Cihad-ı Mukaddes ilan etti.

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı Cepheleri

Osmanlı Devleti:

• Kafkas,
• Kanal,
• Irak,
• Çanakkale,
• Filistin-Suriye,
• Hicaz-Yemen

cephelerinde savaştı.

Ayrıca müttefiklerine yardım için:

• Galiçya,
• Makedonya,
• Romanya

cephelerine birlik gönderdi.

Kafkas Cephesi ve Sarıkamış Harekâtı

Kafkas Cephesi 1914 sonlarında Rus kuvvetlerinin saldırılarıyla açıldı.

Osmanlı ordusu Köprüköy ve Azap muharebelerinde başarı sağladı.

Enver Paşa Sarıkamış Harekâtı’yla:

• Rus kuvvetlerini kuşatmayı,
• Sarıkamış’ı almayı,
• Kars, Ardahan ve Batum’u geri kazanmayı,
• Kafkasya ve Türkistan yolunu açmayı

amaçladı.

Ancak:

• Ağır kış şartları,
• Dağlık arazi,
• Kışlık donanım eksikliği,
• Erzak sıkıntısı,
• Ulaşım yetersizliği,
• Takviyelerin gecikmesi

harekâtı olumsuz etkiledi.

22 Aralık 1914’te başlayan harekât 4 Ocak 1915’te geri çekilmeyle sonuçlandı.

1916’da Ruslar Erzurum ve çevresinde ilerledi. Mustafa Kemal Paşa komutasındaki birlikler Muş ve Bitlis’i geri aldı.

1917 Bolşevik İhtilali sonrasında Rusya savaştan çekilme sürecine girdi.

3 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşması’yla Rusya I. Dünya Savaşı’ndan resmen çekildi.

Çanakkale Cephesi’nin Açılma Nedenleri

İtilaf Devletleri:

• Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak,
• Rusya’ya yardım ulaştırmak,
• Boğazları ele geçirmek,
• Süveyş ve Hindistan yolunu güvenceye almak,
• Balkan devletlerini kendi yanlarına çekmek

amacıyla Çanakkale’ye saldırdı.

3 Kasım 1914’te ilk bombardımanlar başladı.

19 Şubat 1915’ten sonra saldırılar yoğunlaştı.

18 Mart Çanakkale Deniz Zaferi

Nusret Mayın Gemisi 7-8 Mart gecesi Karanlık Liman’a 26 mayın döşedi.

18 Mart 1915’te İtilaf donanması Boğaz’ı geçmek için büyük saldırı başlattı.

Osmanlı tabyalarının ateşi ve mayınlar nedeniyle İtilaf donanması ağır kayıp vererek geri çekildi.

Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa’nın savunma planı önemli rol oynadı.

Çanakkale Kara Savaşları ve Mustafa Kemal

25 Nisan 1915’te İtilaf kuvvetleri:

• Kumkale,
• Seddülbahir,
• Arıburnu

bölgelerine çıkarma yaptı.

1. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal:

• 57. Alayla Kocaçimentepe ve Conkbayırı yönünde ilerledi,
• Anzak taarruzunu durdurdu,
• Anafartalar Muharebesi’nde önemli başarı kazandı.

Çanakkale Savaşları 9 Ocak 1916’da son İtilaf birliklerinin Gelibolu’dan çekilmesiyle sona erdi.

Sonuçlar:

• İtilaf Devletleri büyük itibar kaybına uğradı,
• Savaşın süresi uzadı,
• Bulgaristan İttifak Devletleri tarafına katıldı,
• Almanya ile Osmanlı arasında kara bağlantısı kuruldu,
• Rusya’ya yardım ulaştırılamaması Rusya’daki krizin derinleşmesine katkı sağladı.

Irak Cephesi ve Kûtül’amâre Zaferi

İngiltere Irak Cephesi’ni:

• Abadan petrollerini korumak,
• Hindistan yolunu güvenceye almak,
• Basra Körfezi üzerinden Rusya’ya yardım ulaştırmak

amacıyla açtı.

İngilizler Basra ve Kûtül’amâre’ye kadar ilerledi.

Osmanlı birlikleri:

• Selman-ı Pak’ta başarı kazandı,
• Kûtül’amâre’de General Townshend komutasındaki İngiliz kuvvetlerini kuşattı.

29 Nisan 1916’da İngiliz kuvvetleri Halil Kut Paşa komutasındaki Osmanlı ordusuna teslim oldu.

Kûtül’amâre Zaferi İngiltere açısından büyük bir prestij kaybı oluşturdu.

Kanal Cephesi

Osmanlı ordusu Süveyş Kanalı’na yönelik harekâtla:

• İngiltere ile Hindistan arasındaki bağlantıyı kesmek,
• Mısır üzerinden asker sevkiyatını engellemek

istedi.

1915 ve 1916’daki harekâtlar başarılı olmadı.

İngilizler 1917’de Sina Yarımadası’nı ele geçirdi.

Filistin-Suriye Cephesi

İngilizler:

• Gazze,
• Kudüs,
• Suriye

yönünde ilerledi.

Mustafa Kemal Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Halep’in kuzeyinde savunma hattı kurarak İngiliz ilerleyişini durdurdu.

Hicaz-Yemen Cephesi ve Medine Müdafaası

İngiltere ile anlaşan Mekke Emîri Şerif Hüseyin 1916’da isyan başlattı.

Fahreddin Paşa:

• Medine’nin savunmasını üstlendi,
• Hicaz demir yolunu korumaya çalıştı,
• Medine-Suriye bağlantısının kopmasını önledi.

Medine yaklaşık iki buçuk yıl savunuldu.

Fahreddin Paşa, Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra da 10 Ocak 1919’a kadar Medine’yi teslim etmedi.

Kafkas İslam Ordusu ve Bakü

1917 Bolşevik İhtilali Kafkasya’daki siyasi dengeyi değiştirdi.

1918’de:

• Gürcistan,
• Ermenistan,
• Azerbaycan

bağımsızlıklarını ilan etti.

Azerbaycan yönetimi Rus-Ermeni güçleri karşısında Osmanlı Devleti’nden yardım istedi.

Enver Paşa, **Kafkas İslam Ordusu**nu kurdu.

Komutan:

• Nuri Paşa.

15 Eylül 1918’de Bakü Rus, Ermeni ve İngiliz kuvvetlerinden alındı.

Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalayınca Kafkas İslam Ordusu Bakü’den çekilmek zorunda kaldı.

Sevk ve İskân Kanunu

Ders kitabı, I. Dünya Savaşı sırasında bazı Ermeni komitalarının ve silahlı grupların Rusya ile iş birliği yaparak cephe ve cephe gerisinde güvenlik sorunları oluşturduğunu; Osmanlı hükûmetinin bu gelişmeleri millî güvenlik sorunu olarak değerlendirdiğini aktarır.

24 Nisan 1915’te:

• Komita merkezlerinin kapatılması,
• İlgili kişilerin tutuklanması

yönünde genelge yayımlandı.

27 Mayıs 1915’te **Sevk ve İskân Kanunu** çıkarıldı.

Ders kitabının anlatımına göre:

• Savaş bölgelerine yakın bazı Ermeni toplulukları güneydeki Osmanlı topraklarına sevk edildi,
• Yol güvenliğinin sağlanması için tedbirler alınması öngörüldü,
• Görevini kötüye kullanan bazı devlet görevlileri yargılandı,
• Savaş sonrasında dönmek isteyenlerin bir bölümüne geri dönüş imkânı sağlandı.

Bu bölüm tarihsel kaynakların ve farklı sayısal verilerin karşılaştırılması üzerinden ele alınmaktadır.

I. Dünya Savaşı’nın Sonuna Doğru Osmanlı Devleti

Osmanlı Devleti:

• Çanakkale,
• Kûtül’amâre

gibi önemli zaferler kazandı.

Buna rağmen 1917’den sonra:

• Filistin,
• Suriye,
• Irak,
• Hicaz

bölgelerinde önemli kayıplar yaşandı.

Bulgaristan’ın savaştan çekilmesi Osmanlı Devleti ile Almanya arasındaki kara bağlantısını kopardı.

Osmanlı Devleti ateşkes istemek zorunda kaldı.

Mondros Ateşkes Antlaşması

30 Ekim 1918’de Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında **Mondros Ateşkes Antlaşması** imzalandı.

Antlaşma 25 maddeden oluşuyordu.

Özellikle:

• 7. madde,
• 24. madde

İtilaf Devletlerinin Osmanlı topraklarına müdahale ve işgal imkânını genişletti.

1. madde İtilaf Devletlerine güvenliklerini tehdit eden bir durum olduğunda stratejik noktaları işgal etme hakkı tanıyordu.

1. madde Vilayet-i Sitte’de karışıklık çıkması hâlinde bu bölgelerin işgaline imkân veriyordu.

Bu hükümler Osmanlı topraklarının işgal edilmesinin önünü açtı.

I. Dünya Savaşı’nın Genel Sonuçları

Savaş sonrasında:

• Osmanlı Devleti,
• Almanya,
• Avusturya-Macaristan

yenildi.

Paris Barış Konferansı toplandı.

Milletler Cemiyeti kuruldu.

Avrupa’nın siyasi sınırları yeniden çizildi ve bazı bölgelerde manda yönetimleri oluşturuldu.

Dört yıllık savaş:

• Büyük asker ve sivil kayıplarına,
• Göçlere,
• Açlığa,
• Yoksulluğa,
• Salgın hastalıklara

neden oldu.

Sık Karıştırılan Noktalar

• II. Meşrutiyet 1908’de ilan edildi.
• Reval Görüşmeleri II. Meşrutiyet’in ilan sürecini hızlandıran gelişmelerden biridir.
• 31 Mart Olayı 13 Nisan 1909’da meydana geldi; adını Rumi takvimden alır.
• Hareket Ordusu Mahmud Şevket Paşa komutasındaydı.
• 1909 anayasa değişiklikleri Meclisi güçlendirdi.
• Trablusgarp Savaşı 1911-1912’dir.
• Mustafa Kemal Trablusgarp’ta yerel kuvvetleri teşkilatlandırdı.
• Uşi Antlaşması’yla Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakıldı.
• Balkan Savaşları 1912-1913’te yaşandı.
• Bâbıâli Baskını 23 Ocak 1913’tür.
• Londra Antlaşması I. Balkan Savaşı’nın ardından imzalandı.
• Edirne II. Balkan Savaşı sırasında geri alındı.
• İstanbul Antlaşması 29 Eylül 1913’tür.
• Üçlü İttifak 1882, Üçlü İtilaf 1907’de kuruldu.
• Osmanlı-Alman gizli ittifakı 2 Ağustos 1914’tür.
• Rus limanlarının bombalanması Osmanlı Devleti’nin savaşa fiilen girişini hızlandırdı.
• Sarıkamış Harekâtı Kafkas Cephesi’ndedir.
• Çanakkale Deniz Zaferi 18 Mart 1915’tir.
• Kûtül’amâre teslimi 29 Nisan 1916’dır.
• Medine Müdafaası Fahreddin Paşa ile ilişkilidir.
• Kafkas İslam Ordusunun komutanı Nuri Paşa’dır.
• Bakü 15 Eylül 1918’de kurtarıldı.
• Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918’dir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Jön Türkler + İttihat ve Terakki → II. Meşrutiyet.
2. Reval → paylaşılma endişesi → meşrutiyet baskısının artması.
3. 13 Nisan 1909 → 31 Mart Olayı.
4. Hareket Ordusu → Mahmud Şevket Paşa.
5. 1909 anayasa değişiklikleri → Meclisin güçlenmesi.
6. İtalya + Kuzey Afrika → Trablusgarp.
7. Mustafa Kemal + Derne/Tobruk → Trablusgarp direnişi.
8. 1912 Uşi → Trablusgarp ve Bingazi’nin kaybı.
9. Balkan ittifakı + Makedonya → Balkan Savaşları.
10. 23 Ocak 1913 → Bâbıâli Baskını.
11. Londra 1913 → I. Balkan Savaşı sonrası büyük kayıplar.
12. II. Balkan Savaşı → Edirne’nin geri alınması.
13. İstanbul Antlaşması 1913 → Edirne Osmanlıda.
14. 1882 → Üçlü İttifak.
15. 1907 → Üçlü İtilaf.
16. 2 Ağustos 1914 → Osmanlı-Alman ittifakı.
17. Yavuz ve Midilli → Osmanlı donanmasına katılan Alman gemileri.
18. Odesa-Sivastopol → Osmanlı’nın fiilen savaşa girişi.
19. Sarıkamış → kış, lojistik ve ulaşım sorunu.
20. Çanakkale → Boğazları geçme girişiminin başarısızlığı.
21. Mustafa Kemal → Arıburnu, Conkbayırı, Anafartalar.
22. Kûtül’amâre → Halil Kut Paşa.
23. Medine → Fahreddin Paşa.
24. Bakü → Kafkas İslam Ordusu + Nuri Paşa.
25. 30 Ekim 1918 → Mondros.

Konu Özeti

1908’de İttihat ve Terakki Cemiyetinin baskısı, Reval Görüşmelerinin oluşturduğu endişe ve Rumeli’deki askerî hareketlilik sonucunda II. Meşrutiyet ilan edildi. Meclis yeniden açıldı, çok partili siyasi hayatın ilk adımları atıldı ve basın-siyasi örgütlenme alanında hareketlilik arttı. 31 Mart Olayı sonrasında Hareket Ordusu İstanbul’a gelerek ayaklanmayı bastırdı, II. Abdülhamid tahttan indirildi ve Kanun-ı Esasi’de Meclisi güçlendiren değişiklikler yapıldı.

1911’de İtalya Trablusgarp’a saldırdı. Osmanlı subayları yerel halkı örgütleyerek direniş gösterdi. Balkan Savaşı başlayınca Osmanlı Devleti Uşi Antlaşması’nı imzalayarak Trablusgarp ve Bingazi’yi İtalya’ya bıraktı.

1912-1913 Balkan Savaşları Osmanlı Devleti için ağır toprak kayıplarıyla sonuçlandı. Bâbıâli Baskınıyla İttihat ve Terakki yönetim üzerindeki etkisini artırdı. II. Balkan Savaşı sırasında Edirne geri alındı ancak Balkanlardaki genel kayıplar önlenemedi.

I. Dünya Savaşı öncesinde Avrupa Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf bloklarına ayrıldı. Osmanlı Devleti İtilaf Devletleriyle ittifak kuramayınca Almanya’yla 2 Ağustos 1914’te gizli antlaşma imzaladı. Rus limanlarının bombalanması sonrasında Osmanlı Devleti savaşa girdi.

Osmanlı ordusu Kafkas, Kanal, Irak, Çanakkale, Filistin-Suriye, Hicaz-Yemen cephelerinde savaştı; Galiçya, Makedonya ve Romanya’ya da yardım birlikleri gönderdi. Sarıkamış Harekâtı ağır kış ve lojistik sorunlar nedeniyle başarısız oldu. Çanakkale’de büyük zafer kazanıldı. Irak’ta Kûtül’amâre Zaferi elde edildi. Fahreddin Paşa Medine’yi uzun süre savundu. Kafkas İslam Ordusu 15 Eylül 1918’de Bakü’yü kurtardı.

Savaşın son döneminde Osmanlı Devleti önemli toprak kayıplarına uğradı. Bulgaristan’ın savaştan çekilmesi ve cephelerdeki gerilemeler sonucunda 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı. Antlaşmanın özellikle 7. ve 24. maddeleri Osmanlı topraklarının işgal edilmesinin önünü açtı.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• II. Meşrutiyet’in ilan nedenlerini açıklayabilmelisin.
• Reval Görüşmelerinin Osmanlı iç siyasetine etkisini açıklayabilmelisin.
• Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyetinin rolünü açıklayabilmelisin.
• II. Meşrutiyet’in siyasi sonuçlarını sıralayabilmelisin.
• Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık ve ademimerkeziyetçilik akımlarını ayırabilmelisin.
• 31 Mart Olayı’nın neden ve sonuçlarını açıklayabilmelisin.
• 1909 Kanun-ı Esasi değişikliklerinin önemini açıklayabilmelisin.
• Trablusgarp Savaşı’nın nedenlerini açıklayabilmelisin.
• Mustafa Kemal’in Trablusgarp’taki rolünü açıklayabilmelisin.
• Uşi Antlaşması’nın sonuçlarını sıralayabilmelisin.
• Balkan Savaşlarının nedenlerini ve sonuçlarını açıklayabilmelisin.
• Bâbıâli Baskını’nın siyasi etkisini açıklayabilmelisin.
• I. ve II. Balkan Savaşlarını ayırabilmelisin.
• Edirne’nin geri alınması sürecini açıklayabilmelisin.
• I. Dünya Savaşı’nın genel nedenlerini açıklayabilmelisin.
• Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf devletlerini ayırabilmelisin.
• Osmanlı Devleti’nin savaşa giriş sürecini kronolojik sıralayabilmelisin.
• Osmanlı cephelerini temel amaç ve sonuçlarıyla eşleştirebilmelisin.
• Sarıkamış Harekâtı’nın başarısızlık nedenlerini açıklayabilmelisin.
• Çanakkale Zaferi’nin sonuçlarını değerlendirebilmelisin.
• Kûtül’amâre Zaferi’nin önemini açıklayabilmelisin.
• Medine Müdafaası’nın önemini açıklayabilmelisin.
• Kafkas İslam Ordusunun Bakü’deki rolünü açıklayabilmelisin.
• Sevk ve İskân Kanunu bölümünü ders kitabının kaynak-temelli çerçevesi içinde açıklayabilmelisin.
• Mondros Ateşkes Antlaşması’nın Osmanlı Devleti açısından sonuçlarını yorumlayabilmelisin.