1789-1908 Osmanlı Bilim, Sanat ve Teknoloji Konu Anlatımı

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Sanat ve Teknoloji Alanlarında Meydana Gelen Gelişmeler

1789-1908 yılları, Osmanlı Devleti’nin bilim, eğitim, sağlık, ulaşım, haberleşme, mimari, resim, müzecilik ve müzik alanlarında Batı’daki gelişmeleri yakından izlediği ve kendi ihtiyaçlarına göre yeni kurumlar oluşturduğu bir dönemdir. Bu dönüşümün ilk itici gücü askerî ihtiyaçlar oldu. Osmanlı bürokrasisi, savaşlarda karşılaşılan teknik sorunları aşabilmek için matematik, mühendislik, haritacılık, tıp ve yabancı dil eğitimini geliştirmeye yöneldi. Zamanla askerî kurumlarda başlayan yenilikler sivil eğitim, sağlık, haberleşme, ulaşım ve sanat alanlarına yayıldı.

Ders kitabında bu süreç, Osmanlı Devleti’nin Batı’daki bilim ve teknolojiyi olduğu gibi kopyalaması biçiminde değil; ihtiyaç duyulan alanlarda seçici bir teknoloji ve bilgi aktarımı gerçekleştirmesi şeklinde ele alınır. Özellikle askerî teknikler, haritacılık, tıp, madencilik, mühendislik, telgraf, demir yolu ve modern eğitim kurumları bu dönüşümün önemli başlıklarıdır.

Bilimsel ve Teknik Yeniliklerin Askerî Kurumlardan Başlaması

Osmanlı Devleti’nde bilimsel faaliyetlerin uzun süreli temel kurumu medreselerdi. Medrese eğitimi alan ulema ve devlet görevlileri de bilimsel ve teknik reformların bir bölümünü destekledi ve bazı yeniliklere öncülük etti.

XVIII. yüzyıldan itibaren Avrupa’daki askerî ve bilimsel gelişmelerin etkisiyle Osmanlı ordusunun teknik altyapısının yenilenmesine ihtiyaç duyuldu. Bu nedenle ilk önemli modernleşme adımları askerî eğitim kurumlarında görüldü.

Yeni okullarda:

• Matematik,
• Geometri,
• Coğrafya,
• Haritacılık,
• Topçuluk,
• İstihkâm,
• Mühendislik,
• Yabancı dil

gibi alanlar önem kazandı.

Avrupa’dan:

• Uzmanlar,
• Öğretmenler,
• Kitaplar,
• Teknik araçlar

getirildi.

Askerî öğrencilerden yabancı dil öğrenmeleri istendi. Böylece Avrupa’daki bilimsel literatüre doğrudan ulaşılması hedeflendi.

Türkçenin Bilim Dili Olarak Kullanımının Gelişmesi

XVIII. yüzyıla kadar Osmanlı bilim eserlerinin dili ağırlıklı olarak Arapçaydı.

XVIII. yüzyıl ortalarında:

• Türkçeyi bilim dili hâline getirme,
• Bilimsel terimleri sadeleştirme,
• Türkçe kökenli bilim terimleri üretme

çalışmaları başladı.

Bu çalışmalar daha çok orta ve yükseköğretim ders kitaplarında görüldü. Aynı dönemde modern kütüphaneciliğin temelleri de atıldı.

II. Abdülhamid, Yıldız Sarayı’nda yurt içinden ve yurt dışından getirilen kıymetli eserlerle kapsamlı bir kütüphane oluşturdu.

Hendesehane ve Mühendishanelerin Mirası

Modern askerî eğitimin kurumsal temelleri XVIII. yüzyılda atıldı.

Hendesehane

I. Mahmud döneminde Humbaracı Ocağı bünyesinde 1735’te açılan hendesehane:

• Batılı tarzda matematik eğitimi verilen ilk kurum olarak kabul edildi.
• Sonraki mühendishanelere öncülük etti.

Mühendishane-i Bahrî-yi Hümayun

1770 Çeşme Baskını sonrasında denizcilik eğitiminin geliştirilmesine ihtiyaç duyuldu.

1773’te bahriye mühendisi yetiştirmek amacıyla yeni bir okul açıldı.

I. Abdülhamid dönemindeki düzenlemelerle bu okul **Mühendishane-i Bahrî-yi Hümayun** adını aldı.

Mühendishane-i Berrî-yi Hümayun

1795’te III. Selim tarafından kuruldu.

Amaç:

• Nizam-ı Cedit subaylarına,
• Topçuluk,
• İstihkâm,
• Haritacılık

alanlarında Avrupa usulü eğitim vermekti.

Özellikleri:

• Avrupa’dan ders kitapları getirildi,
• Yabancı dil öğrenimi zorunlu tutuldu,
• Zengin bir kütüphane oluşturuldu,
• Matbaa, atölye ve teknik araçlar kullanıldı.

Modern Tıp Eğitiminin Başlaması

Batılı tarzda askerî eğitimin gelişmesiyle birlikte ordudaki hekim ihtiyacı da daha belirgin hâle geldi.

III. Selim dönemindeki Nizam-ı Cedit reformları çerçevesinde **Tersane Tıp Mektebi** açıldı.

Amaç:

• Eğitim almamış kişilerin gemilerde doktor olarak görev yapmasını önlemek,
• Modern tıp bilgisiyle hekim ve cerrah yetiştirmek,
• Donanmanın sağlık ihtiyacını karşılamaktı.

Öğrenciler:

• Ders gördü,
• Hastanelerde staj yaptı,
• Eğitimlerinin ileri aşamalarında gemilerde uygulama yaptı.

Avrupa’da yayımlanan tıp kitapları Osmanlıcaya çevrildi. Tıp dergileri ve tıbbi araç gereçler getirildi.

Bu süreç, askerî ihtiyacın ötesine geçerek sivil sağlık hizmetlerinin de gelişmesine katkı sağladı.

Hastaneler, Aşı ve Koruyucu Sağlık

Modern tıp eğitiminin yaygınlaşmasıyla:

• Yeni hastaneler açıldı,
• Aşı uygulamaları geliştirildi,
• Salgın hastalıklarla mücadele güçlendirildi.

II. Abdülhamid döneminde:

• 1893’te Bakteriyolojihâne kuruldu,
• Bakteriyologlar ülkeye davet edildi,
• Aşı alanındaki Avrupa gelişmeleri takip edildi.

Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemek için:

• Karantina uygulamaları,
• Tahaffuzhâneler

kullanıldı.

Tahaffuzhâneler, özellikle limanlara yakın bölgelerde bulaşıcı hastalık görülen gemiler ve yolcular için sağlık kontrolü yapılan kuruluşlardı.

Hamidiye Etfal Hastanesi, II. Abdülhamid’in kızı Hatice Sultan’ın anısına yaptırdığı ilk çocuk hastanesi olarak kitapta yer alır.

1895’te Wilhelm Röntgen’in keşfinin duyurulmasından birkaç ay sonra İstanbul’da basit bir röntgen cihazı imal edildi.

Encümen-i Daniş

1851’de **Encümen-i Daniş** kuruldu.

Amaçları:

• Modern bilimleri yaygınlaştırmak,
• Ders kitapları hazırlamak,
• Bilimsel araştırmayı teşvik etmek,
• Cehaletle mücadele etmek,
• Tarih, dil ve edebiyat alanlarında yeni eserlerin yazılmasını desteklemekti.

Programını Cevdet Paşa hazırladı.

Üyeleri arasında:

• Medrese mezunları,
• Modern okullarda eğitim alanlar,
• Yabancı üyeler

bulunuyordu.

Encümen-i Daniş, eğitim ve bilimsel literatürün gelişmesine katkı sağladı.

Darülfünun

Tanzimat döneminde askerî eğitim dışındaki modern eğitim kurumlarının da geliştirilmesine ihtiyaç duyuldu.

1846’da “fenler evi” anlamına gelen **Darülfünun** oluşturuldu.

Darülfünun:

• Modern bilimlerin yaygınlaştırılması,
• Sivil yükseköğretimin geliştirilmesi

amacını taşıyordu.

1863’te Derviş Paşa’nın fizik dersi Darülfünun’un açılış dersi olarak kabul edildi.

Bu derslerde:

• Hava,
• Elektrik,
• Fizik yasaları

deneylerle gösterildi.

Halka açık derslere yüzlerce kişi katıldı.

Darülfünun farklı dönemlerde faaliyetlerini sürdüremedi ve tekrar açıldı. 1900’de yeniden öğretime başladı.

Fizik, Kimya ve Deneysel Öğretim

XIX. yüzyılda Osmanlı bilim hayatı askerî tekniklerle sınırlı kalmadı.

İlgi:

• Matematik ve fizikten,
• Kimya,
• Biyoloji,
• Tıp

gibi farklı doğa bilimlerine yayıldı.

Fizik ve kimya derslerinde deney yönteminin kullanılması uygulamalı öğretimi geliştirdi.

Eğitim kurumlarında laboratuvarların açılması:

• Gözleme,
• Deneye,
• Kanıta

dayalı modern bilim anlayışını destekledi.

Rasathane-i Âmire

1868’de Osmanlı Devleti’nin ilk resmî rasathanesi olan **Rasathane-i Âmire** açıldı.

İlk yıllarda temel çalışma alanları:

• Meteorolojik değişimler,
• Saat ayarları

oldu.

Kurum:

• Farklı şehirlerde meteorolojik gözlem şubeleri açtı,
• Avrupa’daki rasathanelerle iş birliği yaptı,
• Haberleşmede telgraftan yararlandı.

Bu kurum modern astronomi ve gözlem kültürünün kurumsallaşmasında önemli bir adımdı.

Teknoloji Transferinin Niteliği

Sanayi Devrimi sonrasında Avrupa’da:

• Makineleşme,
• Ulaşım,
• Haberleşme,
• Üretim

hızla gelişti.

Osmanlı Devleti bu gelişmeleri izledi ancak:

• Sermayenin sınırlı olması,
• Devlet hazinesinin yetersizliği

nedeniyle birçok teknolojiyi yerli imkânlarla üretmekte zorlandı.

Bu nedenle:

• Avrupalı tüccarlardan satın alma,
• Doğrudan ithal etme,
• Uzman gönderme veya getirtme

yöntemleri kullanıldı.

İlk aşamada askerî amaçlarla kullanılan teknolojiler daha sonra:

• Ulaşım,
• Haberleşme,
• Ticaret,
• Sivil yaşam

alanlarına yayıldı.

Buharlı Gemiler

Avrupa’da buharlı gemi teknolojisinin gelişmesinin ardından Osmanlı Devleti de bu alana yöneldi.

II. Mahmud:

• Amerikalı mühendislerle iş birliği yaparak buharlı gemi üretmeyi denedi,
• Motor maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle doğrudan gemi satın alma yoluna gidildi.

Buharlı gemiler:

• Askerî amaçlarla,
• Limanlar arası yolcu taşımacılığında,
• Ürün nakliyesinde,
• İstanbul’un iki yakası arasında ulaşımda

kullanıldı.

Şirket-i Hayriye Boğazlar ve Haliç’te feribot hatları oluşturdu.

Demir Yollarının Osmanlı Devleti İçin Önemi

Demir yolları Osmanlı Devleti için:

• Ekonomik,
• Askerî,
• Siyasi,
• İdari

bakımdan büyük önem taşıdı.

Demir yolu:

• Ürünleri daha hızlı ve ucuz taşımayı,
• İhracatı kolaylaştırmayı,
• Uzak vilayetler üzerinde merkezî otoriteyi artırmayı,
• Askerî birlikleri hızla sevk etmeyi,
• Osmanlı halkının farklı bölgelerle ve Avrupa’yla ilişkisini geliştirmeyi

sağlayabilirdi.

Ancak demir yolu yapımı:

• Büyük sermaye,
• Teknik bilgi

gerektirdi.

Bu nedenle birçok hat:

• İngiliz,
• Fransız,
• Alman

sermayeli imtiyazlı şirketlere bırakıldı.

İlk Demir Yolu Hatları

Osmanlı Devleti sınırlarında ilk demir yolu:

• 1851’de,
• Kahire-İskenderiye arasında

İngiliz girişimleriyle açıldı.

Anadolu’daki ilk demir yolu:

• İzmir-Aydın hattıydı.

Abdülaziz döneminde Anadolu ve Rumeli’de demir yolu ağının genişletilmesine çalışıldı.

II. Abdülhamid döneminde demir yolu yapımı devlet politikası hâline geldi.

Bu dönemde:

• Anadolu-Bağdat demir yolu projesi,
• Hicaz demir yolu

öne çıktı.

Hicaz Demir Yolu

Hicaz demir yolu:

• 1900-1908 arasında inşa edildi,
• 1 Eylül 1908’de tamamlandı,
• 1464 kilometre uzunluğundaydı.

Finansmanı:

• Osmanlı Devleti,
• İslam dünyasından yapılan mali yardımlar,
• Müslüman bağışları

üzerinden sağlandı.

Hicaz demir yolu:

• Merkezî otoriteyi güçlendirme,
• Taşraya ulaşma,
• Ticari ve sosyal ilişkileri geliştirme,
• Hac bölgesine ulaşımı kolaylaştırma,
• Osmanlı ve Müslüman dünyasının teknoloji kullanma kapasitesini gösterme

açısından önemliydi.

Telgrafın Osmanlı Devleti’nde Kullanılması

Elektrikli telgraf 1837’de Samuel Morse tarafından geliştirildi.

Osmanlı Devleti’nde:

• 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda optik telgraf denendi,
• 1847’de Beylerbeyi Sarayı’nda ilk elektrikli telgraf denemesi yapıldı.

İlk başarılı telgraf hatları Kırım Savaşı sırasında:

• İstanbul-Edirne,
• Edirne-Şumnu

arasında kuruldu.

1855’te **Osmanlı Telgraf İdaresi** kuruldu.

Telgraf:

• Merkezin taşradaki gelişmelerden hızlı haberdar olmasını,
• Savaş sırasında cephe bilgilerini hızla iletmeyi,
• Tüccar ve halkın haberleşmesini,
• Devlet otoritesinin uzak bölgelere daha hızlı ulaşmasını

sağladı.

Fotoğrafçılık

İlk kalıcı fotoğraf 1839’da elde edildi.

Fotoğraf kısa sürede:

• Günlük yaşam,
• Sanat,
• Bilim,
• Basın

alanlarında kullanılmaya başladı.

XIX. yüzyıl ortalarında fotoğraf teknolojisi Osmanlı sarayına girdi.

II. Abdülhamid fotoğrafı:

• Devleti belgelemek,
• Osmanlı Devleti’nin görüntüsünü dış dünyaya tanıtmak,
• Arşiv oluşturmak

amacıyla yoğun biçimde kullandı.

1893’te:

• 51 fotoğraf albümü Amerika’daki National Library’ye,
• 47 albüm British Museum’a

gönderildi.

Bu fotoğraflar günümüzde tarihsel belge niteliği taşımaktadır.

Osmanlı Sanatında Batı Etkisi

XVIII. yüzyıl sonlarında Osmanlı sanat anlayışında belirgin değişimler yaşandı.

III. Selim döneminde:

• Padişah portreleri,
• Yağlı boya resimler

öne çıktı.

II. Mahmud döneminde devlet dairelerine padişah resimleri asıldı.

Abdülmecid ve Abdülaziz dönemlerinde Batılılaşmanın sanattaki etkisi arttı.

Abdülaziz’in kendisi de resimle ilgilendi ve resim sanatının saray çevresinde gelişmesini destekledi.

Sanayi-i Nefîse Mektebi

II. Abdülhamid döneminde yükseköğretim düzeyinde sanat eğitimi vermek amacıyla **Sanayi-i Nefîse Mektebi** kuruldu.

Okulda:

• Resim,
• Heykel,
• Mimarlık,
• Kakmacılık

alanlarında eğitim verildi.

Osman Hamdi Bey:

• Müze-i Hümayun müdürlüğü yaptı,
• Sanayi-i Nefîse Mektebinin kurucu müdürü oldu.

Bu kurum modern sanat eğitiminin kurumsallaşmasında önemli rol oynadı.

Müze-i Hümayun ve Modern Müzecilik

1869’da temeli atılan **Müze-i Hümayun**, modern Türk müzeciliğinin ilk örneklerinden biri oldu.

Osman Hamdi Bey 1881’de kurumun müdürlüğüne getirildi.

Onun döneminde:

• Tarihî eserler bilimsel yöntemlerle korunmaya başlandı,
• Yabancı uzmanlardan yararlanıldı,
• Modern müzecilik anlayışı geliştirildi,
• Eserlerin yurt dışına çıkarılmasını azaltmaya yönelik koruma anlayışı güçlendi.

Heykel ve Saat Kuleleri

XIX. yüzyılda Avrupa’yla temas arttıkça heykel sanatına yönelik yaklaşım da değişti.

Avrupa’yı ziyaret eden ilk Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz, Avrupa meydanlarındaki heykellerden etkilendi ve kendi heykelini yaptırdı.

Aynı dönemde:

• Anıt yapma düşüncesi,
• Saat kuleleri

yaygınlaştı.

II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yılında valilere saat kulesi yapımıyla ilgili ferman göndermesi, bu yapıların Anadolu’ya yayılmasını hızlandırdı.

Saat kuleleri:

• Şehirlerin simgesi,
• Modern zaman düzeninin göstergesi,
• Devlet otoritesinin görsel işareti

hâline geldi.

Mimari Değişim

XIX. yüzyılda:

• Askerî binalar,
• Resmî kurumlar,
• Okullar,
• Fabrikalar,
• Saraylar

yeni ihtiyaçlara göre inşa edildi.

Geleneksel mimariye ek olarak:

• Barok,
• Rokoko,
• Neoklasik,
• Ampir

gibi Batı üslupları kullanıldı.

Öne çıkan yapılar:

• Beylerbeyi Sarayı,
• Çırağan Sarayı,
• Dolmabahçe Sarayı,
• Yıldız Sarayı.

Dolmabahçe Sarayı, Batı üsluplarıyla Anadolu-Türk mimari unsurlarının birlikte yorumlandığı bir yapı olarak değerlendirilir.

Müzik ve Sahne Sanatları

III. Selim döneminde:

• Yabancı opera toplulukları İstanbul’a geldi,
• Padişah “İlhamî” mahlasıyla şiirler yazdı ve beste yaptı.

II. Mahmud döneminde:

• Opera ve bale gösterilerine ilgi arttı,
• Mehterhane yerine Batılı tarzda **Muzıka-yı Hümayun** kuruldu.

Muzıka-yı Hümayun:

• Askerî bando,
• Orkestra

yapısıyla Batı müziğinin saray ve toplum çevresinde tanınmasına katkı sağladı.

Geleneksel eğlence türleri:

• Karagöz,
• Orta oyunu,
• Kukla

devam ederken Batılı tarz tiyatro gösterileri de yaygınlaşmaya başladı.

Bilim, Teknoloji ve Merkezîleşme İlişkisi

Bu dönemde bilim ve teknoloji yalnız teknik ilerleme sağlamadı.

Özellikle:

• Telgraf,
• Demir yolu,
• Modern bürokrasi,
• Eğitim kurumları

devletin merkezî otoritesini güçlendirmesinde önemli araçlar hâline geldi.

Telgraf:

• Hızlı emir,
• Hızlı bilgi,
• Taşra denetimi

sağladı.

Demir yolu:

• Asker sevki,
• Ulaşım,
• Ticaret,
• Taşra bağlantısı

sağladı.

Modern okullar:

• Teknik uzman,
• Mühendis,
• Doktor,
• Memur,
• Aydın

yetiştirdi.

Bu nedenle bilimsel ve teknolojik gelişmeler, Osmanlı modernleşmesinin idari ve toplumsal boyutlarıyla doğrudan bağlantılıdır.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Osmanlı bilimsel modernleşmesi yalnız medrese karşıtı bir süreç değildir; medrese kökenli ulema ve görevliler de bazı yenilikleri desteklemiştir.
• Mühendishaneler askerî ihtiyaçlardan doğmuştur.
• Mühendishane-i Berrî-yi Hümayun 1795’te III. Selim döneminde açıldı.
• Modern tıp eğitiminin başlangıcında askerî hekim ihtiyacı etkilidir.
• Bakteriyolojihâne 1893’te kuruldu.
• Encümen-i Daniş 1851’de kuruldu.
• Darülfünun sivil yükseköğretimin önemli kurumudur.
• Darülfünun’un 1863’teki açılış dersi Derviş Paşa’nın deneyli fizik dersidir.
• Rasathane-i Âmire 1868’de açıldı.
• Rasathane ilk yıllarında ağırlıklı olarak meteoroloji ve saat ayarlarıyla ilgilendi.
• Demir yolları yalnız ekonomik amaçlı değildir; askerî ve idari işlevleri de vardır.
• Osmanlı topraklarındaki ilk demir yolu Kahire-İskenderiye hattıdır.
• Anadolu’daki ilk hat İzmir-Aydın hattıdır.
• Hicaz demir yolu 1900-1908 arasında inşa edildi.
• İlk başarılı telgraf hatları Kırım Savaşı sırasında kuruldu.
• Osmanlı Telgraf İdaresi 1855’te kuruldu.
• Fotoğraf II. Abdülhamid döneminde arşiv ve tanıtım amacıyla yaygın biçimde kullanıldı.
• Sanayi-i Nefîse Mektebi modern sanat eğitimiyle ilgilidir.
• Müze-i Hümayun modern müzecilikle ilgilidir.
• Muzıka-yı Hümayun Batılı tarzda saray bandosu ve müzik kurumudur.
• Saat kuleleri yalnız saat göstermek için değil, şehir simgesi ve devlet otoritesinin göstergesi olarak da değerlendirilmiştir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Askerî matematik ve geometri → hendesehane ve mühendishaneler.
2. 1795 + III. Selim → Mühendishane-i Berrî-yi Hümayun.
3. Modern askerî hekim → Tersane Tıp Mektebi.
4. 1893 → Bakteriyolojihâne.
5. Karantina + liman sağlık kontrolü → tahaffuzhâne.
6. 1851 bilim kurulu → Encümen-i Daniş.
7. Sivil yükseköğretim → Darülfünun.
8. 1863 + deneyli fizik dersi → Derviş Paşa.
9. 1868 → Rasathane-i Âmire.
10. Meteoroloji + saat ayarı → Rasathane-i Âmire’nin ilk çalışmaları.
11. Buharlı gemi → askerî + sivil deniz ulaşımı.
12. Demir yolu → ticaret + asker sevki + merkezîleşme.
13. 1851 Kahire-İskenderiye → Osmanlı sınırlarındaki ilk demir yolu.
14. İzmir-Aydın → Anadolu’daki ilk demir yolu.
15. 1900-1908 → Hicaz demir yolu.
16. Kırım Savaşı → ilk başarılı Osmanlı telgraf hatları.
17. 1855 → Osmanlı Telgraf İdaresi.
18. 1893 albümler → II. Abdülhamid ve fotoğraf.
19. Osman Hamdi Bey → Müze-i Hümayun + Sanayi-i Nefîse.
20. II. Mahmud + Batı tarzı bando → Muzıka-yı Hümayun.
21. Abdülaziz → Avrupa gezisi ve heykel sanatına ilgi.
22. II. Abdülhamid → saat kulelerinin yaygınlaşması.
23. Dolmabahçe → Batı ve Osmanlı mimari unsurlarının birlikte kullanılması.
24. Karma sorularda gelişmeleri **bilim, sanat ve teknoloji** başlıklarından hangisine ait olduğunu önce belirle.

Konu Özeti

1789-1908 döneminde Osmanlı Devleti bilim, sanat ve teknoloji alanlarında kapsamlı bir dönüşüm yaşadı. Modernleşmenin ilk adımları askerî ihtiyaçlarla başladı. Mühendishanelerde matematik, geometri, haritacılık ve mühendislik eğitimi gelişti. Tersane Tıp Mektebi modern tıp eğitimine öncülük etti; hastaneler, aşı, karantina, tahaffuzhâneler ve Bakteriyolojihâne sağlık alanındaki dönüşümün parçaları oldu.

Encümen-i Daniş bilimsel eser ve ders kitabı üretimini destekledi. Darülfünun sivil yükseköğretimin gelişmesinde önemli rol oynadı. Fizik ve kimya derslerinde deney yönteminin yaygınlaşması, laboratuvarların açılması ve Rasathane-i Âmire’nin kurulması modern bilim anlayışını güçlendirdi.

Teknoloji alanında buharlı gemiler, demir yolları, telgraf ve fotoğraf öne çıktı. Demir yolları ticaret, asker sevki ve merkezîleşmeye hizmet etti. Hicaz demir yolu millî ve İslam dünyasından gelen mali katkılarla inşa edildi. Telgraf, merkez ile taşra arasındaki haberleşmeyi hızlandırdı. Fotoğraf II. Abdülhamid döneminde belgeleme ve tanıtım aracı olarak yoğun biçimde kullanıldı.

Sanat alanında yağlı boya resim, heykel, müzecilik, modern sanat eğitimi, yeni mimari üsluplar ve Batı müziği etkili oldu. Sanayi-i Nefîse Mektebi sanat eğitimini, Müze-i Hümayun modern müzeciliği kurumsallaştırdı. Osman Hamdi Bey bu iki kurumun gelişiminde önemli rol oynadı. Muzıka-yı Hümayun, saat kuleleri ve Batılı üslupların kullanıldığı saraylar dönemin kültürel dönüşümünün önemli örnekleri oldu.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Osmanlı bilimsel modernleşmesinin neden askerî kurumlarda başladığını açıklayabilmelisin.
• Hendesehane ve mühendishanelerin işlevlerini ayırabilmelisin.
• Mühendishane-i Berrî-yi Hümayunun eğitim özelliklerini açıklayabilmelisin.
• Modern tıp eğitiminin nedenlerini açıklayabilmelisin.
• Tersane Tıp Mektebinin önemini açıklayabilmelisin.
• Aşı, karantina, tahaffuzhâne ve Bakteriyolojihânenin sağlık alanındaki rolünü açıklayabilmelisin.
• Encümen-i Danişin kuruluş amacını açıklayabilmelisin.
• Darülfünunun sivil yükseköğretimdeki yerini açıklayabilmelisin.
• Deneysel fizik ve kimya öğretiminin modern bilim anlayışına katkısını yorumlayabilmelisin.
• Rasathane-i Âmirenin ilk çalışma alanlarını açıklayabilmelisin.
• Osmanlı teknoloji transferinin neden çoğu zaman ithalata dayandığını açıklayabilmelisin.
• Buharlı gemilerin askerî ve sivil kullanımını açıklayabilmelisin.
• Demir yollarının ekonomik, askerî ve idari önemini değerlendirebilmelisin.
• Osmanlı sınırlarındaki ve Anadolu’daki ilk demir yolu hatlarını ayırabilmelisin.
• Hicaz demir yolunun finansman ve siyasal önemini açıklayabilmelisin.
• Telgrafın merkezîleşmeye etkisini açıklayabilmelisin.
• Fotoğrafın Osmanlı yönetimi ve tarih yazımı açısından işlevini değerlendirebilmelisin.
• Sanayi-i Nefîse Mektebinin modern sanat eğitimindeki rolünü açıklayabilmelisin.
• Müze-i Hümayunun modern müzecilik açısından önemini açıklayabilmelisin.
• Osman Hamdi Bey’in bu kurumlardaki rolünü açıklayabilmelisin.
• Saat kulelerinin sembolik işlevini yorumlayabilmelisin.
• XIX. yüzyıl Osmanlı mimarisindeki Batı etkilerini açıklayabilmelisin.
• Muzıka-yı Hümayunun müzik tarihindeki yerini açıklayabilmelisin.
• Bilim, sanat ve teknolojideki gelişmelerin Osmanlı modernleşmesine ortak katkısını değerlendirebilmelisin.