1789-1908 Osmanlı Bilim, Sanat ve Teknoloji Ders Notu

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Sanat ve Teknoloji Alanlarında Meydana Gelen Gelişmeler Ders Notu

Bilimsel Modernleşme

• İlk modernleşme askerî ihtiyaçlarla başladı.
• Matematik, mühendislik, haritacılık ve yabancı dil önem kazandı.
• Avrupa’dan uzman, kitap ve teknik araçlar getirildi.
• Türkçenin bilim dili hâline gelmesi için çalışmalar yapıldı.
• Modern kütüphanecilik gelişti.

Askerî Eğitim

1735:

• Hendesehane.
• Batılı matematik eğitimi.

1775:

• Mühendishane-i Bahrî-yi Hümayun.
• Deniz mühendisliği.

1795:

• Mühendishane-i Berrî-yi Hümayun.
• III. Selim.
• Topçuluk, istihkâm, haritacılık.
• Yabancı dil.
• Avrupa ders kitapları.

Modern Tıp

• Askerî hekim ihtiyacı modern tıp eğitimini hızlandırdı.
• III. Selim döneminde Tersane Tıp Mektebi açıldı.
• Avrupa tıp kitapları çevrildi.
• Hastaneler açıldı.
• Aşı uygulamaları gelişti.
• Karantina ve tahaffuzhâneler kullanıldı.
• 1893 Bakteriyolojihâne.
• Hamidiye Etfal Hastanesi ilk çocuk hastanesi.
• Röntgen keşfinden kısa süre sonra İstanbul’da cihaz üretildi.

Encümen-i Daniş

1851:

• Resmî bilim kurulu.
• Ders kitabı hazırlama.
• Bilimsel araştırma.
• Tarih, dil ve edebiyat çalışmaları.
• Programı Cevdet Paşa hazırladı.

Darülfünun

1846:

• Kuruluş kararı ve teşkilatlanma.

1863:

• Derviş Paşa’nın deneyli fizik dersi.
• Halka açık bilim dersleri.

1900:

• Yeniden öğretime başladı.

Deneysel Bilim ve Rasathane

• Fizik ve kimya derslerinde deney yöntemleri.
• Laboratuvarlar.
• Matematik, fizik, kimya, biyoloji ve tıp çalışmaları.

1868:

• Rasathane-i Âmire.
• Meteoroloji.
• Saat ayarları.
• Telgrafla rasathaneler arası iletişim.

Buharlı Gemiler

• II. Mahmud döneminde buharlı gemi teknolojisine yönelindi.
• Yerli üretim maliyetli olduğundan gemiler satın alındı.
• Askerî kullanım.
• Yolcu taşımacılığı.
• Ürün nakliyesi.
• Feribot ulaşımı.
• Şirket-i Hayriye.

Demir Yolları

Amaç:

• Ticaret.
• Asker sevki.
• Uzak vilayetlerle bağlantı.
• Merkezî otorite.
• Pazarların gelişmesi.

1851:

• Kahire-İskenderiye.
• Osmanlı sınırlarındaki ilk demir yolu.

İzmir-Aydın:

• Anadolu’daki ilk demir yolu.

II. Abdülhamid:

• Demir yolu devlet politikası.
• Anadolu-Bağdat hattı.
• Hicaz demir yolu.

Hicaz:

• 1900-1908.
• 1464 km.
• Müslüman bağışları ve millî kaynaklar.
• Merkezîleşme ve siyasi önem.

Telgraf

1837:

• Samuel Morse elektrikli telgraf.

1847:

• Beylerbeyi Sarayı’nda deneme.

Kırım Savaşı:

• İlk başarılı Osmanlı telgraf hatları.
• İstanbul-Edirne.
• Edirne-Şumnu.

1855:

• Osmanlı Telgraf İdaresi.

İşlev:

• Hızlı haberleşme.
• Cephe bilgisi.
• Taşra denetimi.
• Ticaret.

Fotoğraf

1839:

• İlk kalıcı fotoğraf.

XIX. yüzyıl ortası:

• Osmanlı sarayında yaygınlaşma.

II. Abdülhamid:

• Arşiv.
• Belgeleme.
• Devlet tanıtımı.
• 1893’te ABD ve İngiltere’ye fotoğraf albümleri.

Resim ve Sanat Eğitimi

• III. Selim döneminde yağlı boya ve padişah portreleri.
• II. Mahmud döneminde devlet dairelerinde padişah resimleri.
• Abdülmecid ve Abdülaziz dönemlerinde Batılılaşma etkisi.
• II. Abdülhamid döneminde Sanayi-i Nefîse Mektebi.
• Resim, heykel, mimarlık, kakmacılık.

Osman Hamdi Bey ve Müzecilik

Müze-i Hümayun:

• Modern müzecilik.
• Tarihî eserlerin korunması.

Osman Hamdi Bey:

• 1881 Müze-i Hümayun müdürü.
• Sanayi-i Nefîse kurucu müdürü.
• Bilimsel eser koruma yöntemleri.

Heykel, Saat Kuleleri ve Mimari

Sultan Abdülaziz:

• Avrupa gezisi.
• Heykel sanatına ilgi.
• Kendi heykelini yaptırdı.

II. Abdülhamid:

• Saat kulelerinin yaygınlaşması.

Mimari üsluplar:

• Barok.
• Rokoko.
• Neoklasik.
• Ampir.

Önemli saraylar:

• Beylerbeyi.
• Çırağan.
• Dolmabahçe.
• Yıldız.

Müzik ve Tiyatro

III. Selim:

• Yabancı opera toplulukları.
• İlhamî mahlası.
• Şiir ve beste.

II. Mahmud:

• Muzıka-yı Hümayun.
• Batılı tarz bando ve orkestra.

Toplum:

• Karagöz, orta oyunu ve kukla devam etti.
• Batılı tiyatro gösterileri yaygınlaştı.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Modern bilim hareketi önce askerî kurumlarda güçlendi.
• 1795 Mühendishane-i Berrî-yi Hümayun.
• 1851 Encümen-i Daniş.
• 1868 Rasathane-i Âmire.
• 1893 Bakteriyolojihâne.
• Osmanlı sınırlarındaki ilk demir yolu Kahire-İskenderiye.
• Anadolu’daki ilk demir yolu İzmir-Aydın.
• Hicaz demir yolu 1900-1908.
• Telgraf İdaresi 1855.
• Osman Hamdi Bey = müzecilik + sanat eğitimi.
• Sanayi-i Nefîse = modern sanat eğitimi.
• Muzıka-yı Hümayun = Batılı tarz saray bandosu.

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Sanat ve Teknoloji Alanlarında Meydana Gelen Gelişmeler Kısa Özeti

1789-1908 döneminde Osmanlı bilimsel ve teknolojik modernleşmesi önce askerî eğitimle başladı, ardından sivil eğitim ve sağlık alanlarına yayıldı. Mühendishaneler, Tersane Tıp Mektebi, Encümen-i Daniş, Darülfünun, laboratuvarlar, Rasathane-i Âmire ve Bakteriyolojihâne bu dönüşümün önemli kurumları oldu.

Teknoloji alanında buharlı gemiler, demir yolları, telgraf ve fotoğraf kullanımı yaygınlaştı. Demir yolları askerî sevk, ticaret ve merkezîleşmeye; telgraf hızlı haberleşme ve taşra denetimine hizmet etti. Hicaz demir yolu millî ve İslam dünyasının mali desteğiyle inşa edildi.

Sanat alanında Batılı resim, heykel, mimari, müzecilik ve müzik anlayışı gelişti. Sanayi-i Nefîse Mektebi modern sanat eğitimini, Müze-i Hümayun modern müzeciliği kurumsallaştırdı. Osman Hamdi Bey bu iki kurumun gelişiminde etkili oldu. Batılı üsluplar saray mimarisinde, Muzıka-yı Hümayun ise müzik hayatında belirginleşti.