1789-1908 Osmanlı Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler Ders Notu

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler Ders Notu

Şark Meselesi

Şark Meselesi, Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti’nin topraklarını paylaşmaya yönelik rekabeti ve güç dengesi sorunudur.

1781:

• Grek Projesi.
• Dakya Projesi.

1815 Viyana Kongresi:

• Şark Meselesi terimi uluslararası toplantıda kullanıldı.

III. Selim

1789:

• Tahta çıktı.

Nizam-ı Cedit:

• Yeni askerî düzen.
• Avrupa örnekli ordu.

Daimî elçilikler:

• Londra.
• Paris.
• Berlin.
• Viyana.

Dış politika:

• Denge siyaseti.

Sırp İsyanları

1804:

• Kara Yorgi.
• Birinci Sırp İsyanı.

1812 Bükreş:

• Kısmi özerklik.

1815:

• Miloş Obrenoviç.
• Yeni isyan.

1829 Edirne:

• Sırplara özerklik.

1830:

• Miloş başknez.

1878 Berlin:

• Sırbistan bağımsız.

Yunan İsyanı

1814:

• Filiki Eterya.

1821:

• Eflak-Boğdan ve Mora isyanları.

1826:

• Mehmed Ali Paşa desteğiyle isyan bastırıldı.
• Vaka-i Hayriye.
• Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.
• Asakir-i Mansure-i Muhammediyye kuruldu.

1827:

• Londra Protokolü.
• Navarin Baskını.

1829 Edirne:

• Yunanistan bağımsızlığı.
• Sırp özerkliği.
• Eflak-Boğdan ayrıcalıkları arttı.

Mısır Meselesi

Kavalalı Mehmed Ali Paşa:

• Mısır’da reformlar yaptı.
• Modern ordu ve donanma kurdu.

1831:

• Suriye’yi ele geçirdi.

1832 Konya:

• Osmanlı ordusu yenildi.

1833 Kütahya:

• Mısır, Girit, Suriye Mehmed Ali Paşa’ya.

1833 Hünkâr İskelesi:

• Rusya ile ittifak.
• Boğazlarda Rus imtiyazı.

1839 Nizip:

• Osmanlı yenildi.

1840 Londra:

• Mısır valiliği Mehmed Ali Paşa soyuna.
• Suriye, Adana, Girit Osmanlıya.

1841 Londra Boğazlar:

• Barışta yabancı savaş gemileri Boğazlardan geçemeyecek.
• Rus özel etkisi sona erdi.
• Osmanlı egemenliği uluslararası düzenlemeyle sınırlandı.

Tanzimat Fermanı

3 Kasım 1839.

Mustafa Reşid Paşa.

Temel ilkeler:

• Can güvenliği.
• Mal güvenliği.
• Namus güvenliği.
• Vergi düzeni.
• Askerlik düzeni.
• Kanun önünde eşitlik.

Sonuç:

• Merkezîleşme.
• Bâbıâli güçlendi.
• Müsadere kaldırıldı.
• Özel mülkiyet güvenceye alındı.
• Modern bürokrasi.
• Rüştiye ve idadiler.

Kırım Harbi

1853-1856.

Neden:

• Rusya’nın Osmanlı topraklarına yönelik hedefleri.
• Kutsal Yerler sorunu.
• Eflak-Boğdan’ın Rusya tarafından işgali.

Önemli olaylar:

• Oltaniçe.
• Sinop Baskını.
• Silistre.
• Balaklava.
• İnkerman.
• Gözleve.
• Sivastopol.
• Kars.

İngiltere ve Fransa:

• Osmanlı yanında.

Paris Antlaşması

30 Mart 1856.

• Osmanlı Avrupa devleti kabul edildi.
• Toprak bütünlüğü garanti edildi.
• Karadeniz savaş gemilerine kapatıldı.
• Osmanlı ve Rusya Karadeniz’de donanma ve tersane bulunduramayacak.
• Eflak-Boğdan özerk.
• Sırp özerkliği uluslararası garanti.

Kırım Harbi:

• İlk dış borç: 1854.
• Telgraf ve buharlı savaş gemileri.
• Florence Nightingale.
• Kırım ve Kafkas göçleri.

Islahat Fermanı

18 Şubat 1856.

• Müslim-gayrimüslim eşitliği.
• Devlet hizmetinde eşitlik.
• Okul açma hakkı.
• Karma mahkemeler.
• Vergi ve ticarette eşitlik.
• Bedel-i askerî.

Sonuç:

• Bazı Müslüman ve gayrimüslim gruplarda tepki.
• Avrupa müdahaleleri sürdü.

Genç Osmanlılar

1865.

Temsilciler:

• Namık Kemal.
• Ziya Paşa.
• Ali Suavi.
• Mustafa Fazıl.

Talepler:

• Padişah yetkisinin sınırlandırılması.
• Meşrutiyet.
• Seçimli meclis.
• Osmanlılık.

Gazeteler:

• Muhbir.
• Hürriyet.

Kanun-ı Esasi ve I. Meşrutiyet

23 Aralık 1876:

• Kanun-ı Esasi.
• I. Meşrutiyet.

Meclis-i Umumi:

• Âyan.
• Mebûsan.

19 Mart 1877:

• Meclis açıldı.

14 Şubat 1878:

• Meclis tatil edildi.
• Kanun-ı Esasi yürürlükte kaldı.

93 Harbi

1877-1878.

Cepheler:

• Tuna.
• Kafkas.

Plevne:

• Gazi Osman Paşa.

Kafkas:

• Gazi Ahmed Muhtar Paşa.
• Nene Hatun.

3 Mart 1878:

• Ayastefanos.

13 Temmuz 1878:

• Berlin.

Berlin:

• Bulgaristan bölündü.
• Sırbistan, Karadağ, Romanya bağımsız.
• Bosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan işgali.
• Kars, Ardahan, Batum Rusya’ya.
• Doğubayazıt Osmanlıya.

Göçler

93 Harbi sonrasında:

• Balkanlardan,
• Kafkaslardan,
• Doğu Anadolu’dan

yoğun Müslüman göçleri.

Sonuç:

• Demografik değişim.
• Ekonomik yük.
• Arazi ve yerleşim sorunları.

Düyûn-ı Umûmiyye

1854:

• İlk dış borç.

1875:

• Borç ödemelerinde kriz.

1881:

• Düyûn-ı Umûmiyye.

20 Aralık 1881:

• Muharrem Kararnamesi.

Yetkiler:

• Bazı vergi gelirlerini toplama.
• Bazı işletmeleri yönetme.

Sonuç:

• Mali egemenliğin sınırlandırılması.

II. Abdülhamid ve Siyonizm

Antisemitizm:

• Avrupa’daki Yahudi karşıtlığı.

Siyonizm:

• Filistin’de bağımsız Yahudi devleti kurma hedefi.

1879:

• Oliphant teklifi reddedildi.

1897:

• Basel Kongresi.
• Dünya Siyonist Örgütü.

Theodor Herzl:

• Osmanlı yönetimine mali teklifler sundu.
• 1901’de II. Abdülhamid’le görüştü.
• Filistin’de siyasi yerleşim talebi kabul edilmedi.

Osmanlı tedbirleri:

• Arazi satışlarını sınırlandırma.
• Kaçak yerleşimi engelleme.
• Hac amaçlı gelişleri takip.
• Müslüman göçmenleri bölgeye yerleştirme.
• Göçmenlerin insani ihtiyaçlarını karşılama.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Şark Meselesi = Osmanlı toprakları + Avrupa güç dengesi.
• Grek ve Dakya Projesi farklıdır.
• III. Selim = Nizam-ı Cedit.
• 1804 Sırp İsyanı.
• 1821 Yunan İsyanı.
• 1826 Vaka-i Hayriye.
• 1827 Navarin.
• 1829 Edirne.
• 1833 Kütahya ve Hünkâr İskelesi.
• 1839 Tanzimat ve Nizip.
• 1841 Londra Boğazlar.
• 1853-1856 Kırım Harbi.
• 1856 Paris ve Islahat.
• 1876 Kanun-ı Esasi.
• 1877-1878 93 Harbi.
• 1878 Ayastefanos ve Berlin.
• 1854 ilk dış borç.
• 1881 Düyûn-ı Umûmiyye.
• Antisemitizm ≠ siyonizm.

1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler Kısa Özeti

1789-1908 döneminde Osmanlı Devleti Avrupa güç dengeleri içinde varlığını korumaya çalıştı. III. Selim Nizam-ı Cedit ve daimî elçiliklerle yenileşme sürecini hızlandırdı. Sırp ve Yunan isyanları milliyetçilik ve dış müdahalelerle büyüdü. Yunan İsyanı sırasında Yeniçeri Ocağı kaldırıldı ve yeni ordu kuruldu.

Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın isyanı Mısır ve Boğazlar meselelerini uluslararası hâle getirdi. Tanzimat Fermanı merkezîleşme ve hukuk önünde eşitlik yönünde önemli düzenlemeler getirdi. Kırım Harbi sonunda Paris Antlaşması imzalandı, ardından Islahat Fermanı gayrimüslim haklarını genişletti.

Genç Osmanlıların etkisiyle 1876 Kanun-ı Esasi ilan edildi ve I. Meşrutiyet başladı. 93 Harbi ağır toprak kayıpları ve göçler doğurdu. Mali kriz dış borçlanmayı artırdı ve 1881 Düyûn-ı Umûmiyye kuruldu. II. Abdülhamid döneminde siyonistlerin Filistin’de siyasi yerleşim ve devlet kurma taleplerine karşı sınırlayıcı politika izlendi.