Tezkire Ders Notu

Tezkire Nedir?

Divan edebiyatında belirli bir meslekte ünlenmiş kişilerin hayat ve sanatlarından söz eden edebî türe **tezkire** denir.

Şuara Tezkiresi

Divan şairlerinin:

• hayat hikâyelerini,
• şairliklerini

şiirlerinden örnekler vererek anlatan eserlere **şuara tezkiresi** denir.

Diğer adlandırmalar:

• tezkiretü’ş-şuara
• tezkire-i şuara

İlk Tezkireler

**Türk edebiyatındaki ilk tezkire:**

• Ali Şîr Nevâî
• Mecâlisü’n-Nefâis

**Anadolu sahasındaki ilk tezkire:**

• Sehî Bey
• Heşt-Bihişt

Ara Metin: Usûlî

Ders kitabındaki tezkire örneği **Usûlî**dir.

Kaynak:

• Bağdatlı Ahdî
• Gülşen-i Şu’arâ

Metin hem asıl diliyle hem sadeleştirilmiş biçimiyle verilir.

Usûlî Hakkındaki Bilgiler

Metinde Usûlî’nin:

• Vardar Yenicesi’nden olduğu,
• güzel ve övülen niteliklere sahip görüldüğü,
• derviş tabiatlı olduğu,
• çeşitli ilimleri tahsil ettiği,
• Mısır’da Şeyh İbrahim’in hizmetinde bulunduğu,
• erbain çıkardığı,
• Rum diyarına dönerek kendi şehrine yerleştiği

anlatılır.

Kişiliği Gösteren Olay

Büyük kadılardan biri Usûlî’ye sitemli bir haber gönderir. Usûlî buna nükteli bir cevap verir.

Bu örnek, tezkirede kişinin hayatından kısa olayların da kullanılabildiğini gösterir.

Şairliğinin Tanıtılması

Tezkire yazarı Usûlî’nin beyitlerini ve tasavvufla ilgili sözlerini över.

Ardından:

• gazelinden,
• matla beytinden

örnekler verir.

Bu, şuara tezkiresinin “şairi anlatma + şiirinden örnek verme” özelliğini gösterir.

Öğretici Yön

Tezkire:

• gerçek kişiyi tanıtır,
• hayatına ilişkin bilgi verir,
• sanat yönünü açıklar,
• dönemin edebiyat ve kültür çevresine ilişkin bilgi sunar.

Tezkire ve Biyografi

Ortak yönleri:

• gerçek kişiyi konu etmeleri,
• hayat bilgisi vermeleri,
• kişilik ve faaliyetleri tanıtmaları,
• öğretici yön taşımaları.

Tezkire, yazıldığı dönemin eski söz varlığını ve sanatlı anlatımını daha belirgin biçimde taşır.

Dil ve Dönem

Usûlî metninde günümüzde kullanılmayan kelimeler ve eski cümle yapıları vardır.

Ders kitabı bu özellikleri:

• dönem,
• toplum,
• kültür

ile ilişkilendirmeyi ister.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Tezkire yalnız şairleri anlatan genel bir tür değildir; şuara tezkiresi şairlere özgü alt kullanımdır.
• Mecâlisü’n-Nefâis Türk edebiyatındaki ilk tezkiredir.
• Heşt-Bihişt Anadolu sahasındaki ilk tezkiredir.
• Usûlî, tezkirede anlatılan şairdir.
• Usûlî metninin kaynağı Bağdatlı Ahdî’nin Gülşen-i Şu’arâ adlı eseridir.
• Tezkire ile biyografinin ortak yönleri olsa da dönem ve anlatım özellikleri farklılaşabilir.

Tezkire Kısa Özeti

Tezkire, belirli bir meslekte tanınmış kişilerin hayat ve sanatlarını anlatır. Şuara tezkiresi şairlerin hayatını, şairliğini ve şiir örneklerini verir. Ders kitabındaki temel örnek Usûlî metnidir.