Bilim Etiği Ders Notu

Bilim Etiğinin Temel Amacı

Bilimsel araştırmalarda yalnız sonuç değil, araştırmanın nasıl yürütüldüğü de önemlidir. Verilerin doğru ve güvenilir olması, kaynakların gösterilmesi, katkıların gerçeğe uygun belirtilmesi, verilerin değiştirilmemesi ve araştırmaya katılan kişilerin haklarının gözetilmesi gerekir.

Human Challenge Örneği

2021'de İngiltere'de yapılan COVID-19 “Human Challenge” araştırmasında 18-30 yaş arasındaki 36 sağlıklı gönüllüye kontrollü koşullarda canlı SARS-CoV-2 verilmiştir.

Amaç:

• Virüsün bulaşması için gereken en düşük dozu belirlemek,
• Bağışıklık sisteminin ilk saatlerdeki tepkisini incelemek,
• Bazı bireylerin neden daha bulaştırıcı olabildiğini anlamak,
• Aşı ve tedavi çalışmalarını hızlandırmaktır.

Gönüllüler 14 gün izole edilmiş, doktor gözetiminde tutulmuş ve yaklaşık 4.500 sterlin ödeme almıştır.

Etik tartışma:

• Sağlıklı kişilerin bilerek enfekte edilmesi,
• Uzun vadeli etkilerin tam bilinmemesi,
• Yüksek ödemenin gönüllü kararını etkileyebilmesi,
• Bireysel haklar ile toplumsal yarar arasındaki denge.

Bilimsel Araştırmada Etik Sorumluluklar

• Anket verileri doğru ve güvenilir olmalıdır.
• Anket sonuçları istenildiği gibi değiştirilemez.
• Araştırma sonucunu desteklemeyen veriler de göz ardı edilmemelidir.
• Bilimsel kaynaklardan alınan bilgiler için kaynak gösterilmelidir.
• Başka kişilerin bulgu ve verilerinden yararlanılabilir; ancak kaynak belirtilmelidir.
• Çalışmaya katkısı olmayan kişiler katkı sunmuş gibi gösterilmemelidir.
• Kullanılan bilgiler farklı ve güvenilir kaynaklardan doğrulanmalıdır.

Doğal Yaşam Parkı Örnek Olayı

Üç öğrenci grubunun raporlarında şu durumlar görülmüştür:

• Birinci grup iş bölümünü açıkça belirtmiştir.
• İkinci ve üçüncü gruplarda iş bölümü belirtilmemiştir.
• İkinci ve üçüncü raporlardaki bazı fotoğraflar aynıdır.
• Üçüncü raporda kaynakça yoktur.
• İkinci ve üçüncü grupların anket sonuçları birbirine tamamen zıt sonuçlar vermiştir; bu nedenle verilerin doğruluğu ve güvenilirliği sorgulanmalıdır.
• İkinci gruptaki iki öğrencinin çalışmanın hiçbir aşamasında görev almadığı ortaya çıkmıştır.

Bilimsel Etik Raporu

Temel bölümler:

1. Giriş: problem, amaç, önem
2. Alan yazın taraması: yararlanılan kaynaklar
3. Bulgular: belirlenen etik sorunlar
4. Tartışma, sonuç ve değerlendirme

Sık Karıştırılan Noktalar

• Başkasının verisini kullanmak tamamen yasak değildir; kaynak gösterilmelidir.
• Sonucu desteklemeyen veriler saklanmamalıdır.
• Anket sonuçları değiştirilemez.
• Katkısı olmayan kişi katkı sunmuş gibi gösterilmemelidir.
• Toplumsal yarar bireysel hakları otomatik olarak geçersiz kılmaz.
• Yüksek ödeme, gönüllü kararını etkileyebileceği için etik açıdan sorgulanabilir.

Bilim Etiği Kısa Özeti

Bilim etiği; verilerin doğruluğu, güvenilirliği ve gerçeğe uygun raporlanması; kaynak gösterme; katkıların doğru belirtilmesi ve araştırmaya katılan kişilerin haklarının korunması gibi sorumlulukları kapsar. Araştırmada bireysel haklar, riskler ve toplumsal yarar birlikte değerlendirilmelidir.