İklim Sisteminde Yaşanan Değişiklikler Ders Notu

İklim Sisteminde Yaşanan Değişiklikler – Ders Notu

Küresel İklim Değişikliği

Küresel iklim değişikliği:

• iklim özelliklerinde küresel çapta meydana gelen değişimlerdir.

Nedenleri:

• doğal faktörler,
• insan faaliyetleri.

Doğal Faktörler

Işınımsal Etkenler

• İklim sisteminin en önemli girdisi Güneş enerjisidir.
• Enerji bilançosundaki değişimler iklimi etkiler.
• Eksen eğikliği yaklaşık 42 bin yıllık süreçte 22,1°-24,5° arasında değişir.
• Günümüzde yaklaşık 23°27’dir.
• Bu değişimin alınan enerjide yaklaşık %1 fark oluşturduğu hesaplanır.

Sera Gazları

Sera gazları:

• su buharı,
• karbondioksit,
• metan.

Dünya ortalama sıcaklığı:

• 15 °C.

Sera etkisi olmasaydı:

• yaklaşık -18 °C.

Tektonik Hareketler

Tektonizma:

• levha hareketleridir.

Etkileri:

• kıta ve okyanusların konumu değişebilir,
• dağlık alanlar ve çukurlar oluşabilir,
• iklim koşulları değişebilir.

Örnek:

• Hindistan levhasının kuzeye hareketi.

Levha Tektoniği ve Gulf Stream

Atlas-Büyük Okyanus doğal su yolunun kapanması:

• Gulf Stream’i güçlendirmiş,
• Batı Avrupa’ya sıcak ve tuzlu su taşınımını artırmış,
• yağışı artırmış,
• kuzeyde buzullaşmayı desteklemiştir.

İnsan Faaliyetleri

Önemli kaynaklar:

• sanayi,
• ulaşım,
• bitki örtüsünün tahribi,
• fosil yakıt kullanımı.

Sanayi Devrimi sonrası:

• insan etkisi küresel boyuta ulaşmıştır.

Antroposen:

• İnsan Çağı.

Veriler:

• karaların yaklaşık üçte biri tarım alanı,
• ormanların yaklaşık beşte biri yok edilmiş,
• nüfusun yarıdan fazlası kentlerde yaşamaktadır.

2019 Emisyon Payları

• enerji tedariki: %33
• sanayi: %24
• tarım-ormancılık-diğer arazi kullanımı: %22
• ulaşım: %15
• konut: %6

Geçmiş İklim Değişimleri

• Son 2,5 milyon yıldan 10 bin yıl öncesine kadar 21 buzul çağı yaşanmıştır.
• Son buzul çağı 21 bin yıl önce maksimuma ulaşmış, yaklaşık 10 bin yıl önce sona ermiştir.
• Deniz, göl, buzul, çöl ve kıyı alanları değişmiştir.
• Bitki ve hayvanların yayılış alanları değişmiştir.

XX. Yüzyıldaki Değişimler

Küresel sıcaklık artışı:

• yaklaşık 0,74 °C.

Sonuçlar:

• donma süresi kısaldı,
• kar örtüsü süresi azaldı,
• şiddetli yağışlar arttı,
• buzullar eridi.

Okyanus ve Kriyosfer

Okyanus ısınması:

• akıntıları,
• deniz buzunu,
• yoğunluk ve hacmi,
• pH’ı,
• nemi,
• fitoplankton ve klorofili etkiler.

Termal genleşme:

• su ısınır,
• yoğunluk azalır,
• hacim artar,
• deniz seviyesi yükselir.

Kriyosfer:

• kar örtüsü,
• deniz buzları,
• permafrost,
• buzullar.

Canlılar ve Ekstrem Olaylar

• Yaprak çıkarma ve çiçek açma tarihleri değişebilir.
• Kasırga, sel-taşkın, kuraklık ve sıcak hava dalgası gibi ekstrem olaylar artabilir.

Gelecek Öngörüleri

Sera gazları 2000 düzeyinde tutulsa bile:

• her 10 yılda yaklaşık 0,1 °C artış.

Türkiye 2071-2080:

• 1961-1990’a göre yaklaşık +4-5 °C.

Afrika 2080:

• kurak ve yarı kurak alanlar %5-%8 genişleyebilir.

Türkiye 2080 yağış:

• Ege-Akdeniz azalır,
• Karadeniz artar.

Deniz seviyesi:

• 2100: +28 cm ile +2 m,
• 2150: yaklaşık +5 m.

İklim mültecileri:

• 2005-2050 arasında 100 milyona yaklaşabilir.

Sıcaklık ve Nem

Her 1 °C sıcaklık artışı:

• atmosferik nemi yaklaşık %7 artırır.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Doğal sera etkisi gereklidir.
• Sera etkisinin kuvvetlenmesi farklıdır.
• 0,74 °C = XX. yüzyıl gözlenen artış.
• 0,1 °C/10 yıl = gelecek öngörüsü.
• 4-5 °C = Türkiye 2071-2080 tahmini farkı.
• Kriyosfer yalnız buzullardan oluşmaz.

İklim Sisteminde Yaşanan Değişiklikler Kısa Özeti

İklim değişikliğinin doğal nedenleri ışınımsal etkenler, sera gazlarındaki doğal değişimler ve tektonik hareketlerdir. İnsan etkisi özellikle Sanayi Devrimi sonrası fosil yakıt kullanımıyla hızlanmıştır. Küresel ısınma okyanusları, kriyosferi, yağış düzenini, canlıların yaşam döngülerini ve ekstrem doğa olaylarını etkilemektedir. Gelecekte sıcaklık, kuraklık, deniz seviyesi, sağlık sorunları ve iklim kaynaklı göçlerin artması beklenmektedir.