Bileşiklerin Adlandırılması Ders Notu

Genel Ayrım

Bileşikler iyonik yapılı veya moleküler yapılı olabilir. Bu iki yapı için adlandırma kuralları farklıdır.

İyonik Bileşikler

Adlandırma sırası: **katyon adı + anyon adı**

Örnekler:

• NaCl → sodyum klorür
• Na₂S → sodyum sülfür
• Al₂S₃ → alüminyum sülfür
• MgBr₂ → magnezyum bromür

Formüldeki atom sayıları adlandırmaya sayı ön eki olarak girmez.

Bazı Katyonlar

Li⁺ lityum Na⁺ sodyum K⁺ potasyum Mg²⁺ magnezyum Ca²⁺ kalsiyum Al³⁺ alüminyum Zn²⁺ çinko NH₄⁺ amonyum

Bazı Anyonlar

F⁻ florür Cl⁻ klorür Br⁻ bromür I⁻ iyodür S²⁻ sülfür N³⁻ nitrür O²⁻ oksit SO₄²⁻ sülfat NO₃⁻ nitrat CO₃²⁻ karbonat PO₄³⁻ fosfat OH⁻ hidroksit

Poliatomik İyonlar

Poliatomik iyon bulunması kuralı değiştirmez.

• CaCO₃ → kalsiyum karbonat
• Mg(NO₃)₂ → magnezyum nitrat
• (NH₄)₂SO₄ → amonyum sülfat
• K₃PO₄ → potasyum fosfat

Birden Fazla Katyon Oluşturan Metaller

Yükseltgenme basamağı Romen rakamıyla yazılır.

• CuO → bakır(II) oksit
• Cu₂O → bakır(I) oksit
• CuF₂ → bakır(II) florür
• FeCl₃ → demir(III) klorür

Gümüş için:

• AgF → gümüş florür
• AgF₂ → gümüş(II) florür

Moleküler Bileşikler

Genellikle elektronegatifliği daha az element formülde öne yazılır.

Atom sayıları Latince ön eklerle belirtilir: 1 mono 2 di 3 tri 4 tetra 5 penta 6 hekza 7 hepta 8 okta

İlk element bir tane ise “mono” kullanılmaz. İkinci element bir tane ise “mono” kullanılır.

Örnekler:

• N₂O₃ → diazot trioksit
• SO₃ → kükürt trioksit
• CS₂ → karbon disülfür
• CCl₄ → karbon tetraklorür
• N₂O → diazot monoksit
• CO → karbon monoksit
• N₂O₅ → diazot pentoksit

Oksit Yazımları

mono + oksit → monoksit tetra + oksit → tetroksit penta + oksit → pentoksit

Yaygın Adlar

• H₂O → su
• NH₃ → amonyak

Sık Karıştırılan Noktalar

• İyonik adlandırmada sayı ön eki yoktur.
• Moleküler adlandırmada Latince sayı ön ekleri kullanılır.
• Katyon adı önce, anyon adı sonra gelir.
• Birden fazla katyon oluşturan metalde Romen rakamı kullanılır.
• İlk element 1 ise mono yazılmaz.
• İkinci element 1 ise mono kullanılır.
• CO → karbon monoksit.
• Na₂S → sodyum sülfür.

Bileşiklerin Adlandırılması Kısa Özeti

İyonik bileşiklerde katyon ve anyon adları kullanılır; moleküler bileşiklerde ise atom sayıları Latince ön eklerle belirtilir. Birden fazla katyon oluşturabilen metallerde yükseltgenme basamağı Romen rakamıyla gösterilir.