9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Yazar ve Metin İlişkisi – Konu Anlatımı

Yazar ve Metin İlişkisi

Bir metin, yazarından tamamen bağımsız değildir. Yazarın yaşadığı dönem, kültürel çevre, bilgi birikimi, deneyimleri, ilgi alanları ve bakış açısı metnin oluşumunu etkileyebilir. Ancak bir metindeki her ayrıntıyı doğrudan yazarın gerçek yaşamıyla eşitlemek doğru değildir.

Yazar ve Metin İlişkisi Nedir?

Yazar, metni oluşturan kişidir. Metindeki:

• konu seçimi,
• bakış açısı,
• sözcük tercihi,
• anlatım biçimi,
• değerler,
• kültürel unsurlar,
• dönem özellikleri

yazarın dünyasından izler taşıyabilir.

Yazarın Yaşamı Metni Nasıl Etkiler?

Yazarın:

• çocukluğu,
• eğitimi,
• mesleği,
• yaşadığı şehirler,
• tanık olduğu olaylar,
• okuduğu eserler,
• kültürel çevresi

metinlerinde iz bırakabilir.

Yazarın Yaşadığı Dönem

Her yazar belirli bir tarihsel ve toplumsal ortam içinde yaşar.

Savaşlar, göçler, teknolojik gelişmeler, toplumsal değişmeler ve kültürel dönüşümler metinlerin içeriğini etkileyebilir.

Toplumsal ve Kültürel Çevre

Yazarın içinde yaşadığı toplumun:

• gelenekleri,
• değerleri,
• yaşam biçimi,
• dili,
• inançları,
• günlük alışkanlıkları

metinde görülebilir.

Örneğin bir metindeki bayram, düğün, mahalle veya aile yaşamı dönemin kültürel özelliklerini yansıtabilir.

Yazarın Bakış Açısı

Yazarın olaylara ve insanlara yaklaşımı metnin anlamını etkileyebilir.

Yazar:

• eleştirel,
• iyimser,
• karamsar,
• sorgulayıcı,
• mizahi,
• alaycı

bir tutum sergileyebilir.

Yazarın Üslubu

**Üslup**, yazarın anlatma biçimidir.

Üslubu oluşturan unsurlar:

• sözcük seçimi,
• cümle uzunluğu,
• benzetmeler,
• betimlemeler,
• anlatımın sade veya süslü oluşu,
• mizah veya ironi kullanımıdır.

Konu ile Üslup Arasındaki Fark

Konu: ne anlatılıyor?

Üslup: nasıl anlatılıyor?

Yazar ve Anlatıcı Aynı Şey midir?

Hayır.

Özellikle hikâye ve romanlarda **anlatıcı**, olayları aktaran kurmaca sestir.

Yazar ise gerçek dünyada metni oluşturan kişidir.

Birinci Kişi Anlatımında Yanılgı

“Sabah evden çıktım ve istasyona yürüdüm.”

Bu cümlede “ben” anlatıcı vardır.

Ancak metin kurmaca ise bu “ben” doğrudan yazarın kendisi değildir.

Kurmaca Metinlerde Yazar

Kurmaca metinlerde yazar:

• gerçek kişilerden esinlenebilir,
• yaşadığı olaylardan yararlanabilir,
• hayal gücüyle yeni kişiler ve olaylar oluşturabilir.

Bu nedenle metindeki her olayın gerçekte yaşandığı düşünülmemelidir.

Gerçeklik ve Kurmaca

Bir metin gerçek yaşamdan izler taşısa bile edebî metinde gerçeklik yeniden kurulabilir.

Yazar:

• olayların sırasını değiştirebilir,
• kişileri birleştirebilir,
• mekânı dönüştürebilir,
• yeni ayrıntılar ekleyebilir.

Otobiyografik Unsurlar

Yazarın kendi yaşamından izler taşıyan unsurlara **otobiyografik unsurlar** denebilir.

Örnek:

• doğduğu şehir,
• okul yılları,
• aile yaşamı,
• yaşadığı önemli olaylar

metne yansıyabilir.

Ancak bunların otobiyografik olduğu sonucuna varmak için güvenilir bilgi gerekir.

Biyografik Bilgi ile Metin Okuma

Yazarın yaşam öyküsünü bilmek bazı metinleri daha iyi anlamaya yardımcı olabilir.

Fakat metnin anlamı yalnız biyografiye indirgenmemelidir.

Yazarın Bilgi Birikimi

Yazarın:

• bilim,
• tarih,
• sanat,
• toplum,
• meslek alanları

hakkındaki bilgisi metne yansıyabilir.

Örneğin doktor olan bir yazarın sağlıkla ilgili ayrıntıları gerçekçi biçimde kullanması mümkündür.

Yazarın Okuma Birikimi

Yazarlar başka eserlerden etkilenebilir.

Bu etki:

• tema,
• tür,
• anlatım tekniği,
• biçim,
• düşünce

alanlarında görülebilir.

Bu durum, metinler arası ilişkilere de yol açabilir.

Metinler Arası Gönderme

Bir yazar başka bir esere:

• alıntıyla,
• çağrışımla,
• göndermeyle,
• benzer bir karakter veya olayla

bağ kurabilir.

Bu ilişki metnin anlamını zenginleştirebilir.

Yazarın Amacı

Yazar metni:

• bilgi vermek,
• düşündürmek,
• eleştirmek,
• duygulandırmak,
• eğlendirmek,
• bir deneyimi paylaşmak

amacıyla yazabilir.

Yazarın amacı, konu ve anlatım biçimini etkileyebilir.

Hedef Okuyucu

Yazarın kimlere seslendiği de metnin dilini etkileyebilir.

Çocuklara yönelik bir metin ile uzmanlara yönelik bir metnin:

• sözcük seçimi,
• açıklama düzeyi,
• cümle yapısı

aynı olmayabilir.

Yazarın Dil Tercihi

Yazar:

• günlük dil,
• sanatlı dil,
• teknik terimler,
• yöresel söyleyişler,
• argo,
• deyim ve atasözleri

kullanabilir.

Dil tercihi, metnin kişiliğini ve dönemini yansıtabilir.

Yöresel Unsurlar

Bir yazarın yaşadığı veya iyi bildiği yöre metinlerinde:

• ağız özellikleri,
• yemekler,
• gelenekler,
• yer adları,
• günlük yaşam

üzerinden görülebilir.

Tarihsel Bağlam

Metnin yazıldığı dönemin koşullarını bilmek:

• bazı kavramları,
• toplumsal sorunları,
• yazarın eleştirilerini,
• metindeki değerleri

daha iyi anlamayı sağlayabilir.

Yazarın Kişisel Deneyimleri

Yazarın yaşadığı:

• göç,
• ayrılık,
• savaş,
• eğitim,
• yolculuk,
• aile deneyimleri

eserlerde farklı biçimlerde işlenebilir.

Fakat bu deneyimler kurmaca içinde dönüştürülebilir.

Yazarın Değer Dünyası

Yazarın önem verdiği:

• adalet,
• özgürlük,
• dayanışma,
• vatan,
• doğa,
• insan sevgisi

gibi kavramlar eserlerinde tekrar edebilir.

Bu tekrarlar yazarın düşünce dünyası hakkında ipucu sağlayabilir.

Metinden Yazara Ulaşma

Metinden hareketle yazar hakkında bazı sınırlı sonuçlara ulaşılabilir:

• hangi konulara ilgi duyduğu,
• hangi tutumu benimsediği,
• nasıl bir anlatımı tercih ettiği.

Ancak kesin biyografik sonuçlar çıkarılamaz.

Yazarın Görüşü ile Karakterin Görüşü

Bir karakterin söylediği her söz yazarın kendi görüşü değildir.

Yazar farklı düşüncelere sahip karakterler oluşturabilir.

Nesnel ve Öznel Anlatım

Yazarın bazı metinlerde kişisel değerlendirmeleri belirgin olabilir.

Öznel: “Bu şehir dünyanın en güzel yeridir.”

Nesnel: “Şehir, iki nehrin birleştiği bölgede kurulmuştur.”

Yazarın amacı ve tür seçimi bu anlatım biçimlerini etkileyebilir.

Metin Türünün Etkisi

Yazarın kendini metne yansıtma biçimi türe göre değişebilir.

Anı

Yazarın yaşanmışlıkları belirgindir.

Günlük

Kişisel duygu ve günlük deneyimler öne çıkar.

Hikâye

Kurmaca kişiler ve olaylar bulunur.

Deneme

Yazarın kişisel düşünceleri daha belirgin olabilir.

Makale

Kanıt ve bilgi ön plandadır.

Anıda Yazar ve Metin

Anı türünde yazar kendi geçmiş yaşantılarını anlatır.

Bu nedenle yazar ile anlatılan kişi arasında doğrudan bağ bulunabilir.

Ancak anılar da:

• seçme,
• yorumlama,
• hatırlama

süreçlerinden geçer.

Hikâyede Yazar ve Metin

Hikâye kurmaca bir türdür.

Yazarın deneyimlerinden izler taşısa bile:

• anlatıcı,
• kahraman,
• olaylar

yazarla birebir özdeş değildir.

Şiirde Yazar ve Şiir Kişisi

Şiirde konuşan sese **şiir kişisi** denebilir.

Şiirdeki “ben” her zaman şairin gerçek kişiliği olarak yorumlanmamalıdır.

Metni Yalnız Yazara Göre Okumanın Sakıncası

Bir metnin her ayrıntısını yazarın hayatıyla açıklamaya çalışmak metnin kendi yapısını gözden kaçırabilir.

Metin:

• kendi anlam bütünlüğü,
• dili,
• yapısı,
• iletileri

üzerinden de değerlendirilmelidir.

Örnek Durum 1

Bir yazar çocukluğunu deniz kıyısında geçirmiş ve eserlerinde sık sık kıyı kasabalarını anlatmış olsun.

Bu bilgi: Yazarın yaşam çevresinin konu ve mekân seçimini etkilemiş olabileceğini düşündürür.

Ancak: Her karakterin yazarın kendisi olduğu sonucuna götürmez.

Örnek Durum 2

Bir hikâyede anlatıcı “Ben savaştan döndüğümde…” diyorsa:

Bu kişi: metnin anlatıcısıdır.

Yazarın gerçekten savaşa katılmış olduğu sonucu: yalnız bu cümleden çıkarılamaz.

Örnek Durum 3

Bir yazarın eserinde dönemin göç hareketleri, işsizlik ve kentleşme sorunları sıkça yer alıyorsa:

Metnin toplumsal bağlamla ilişkili olduğu düşünülebilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

İlk Adım

Metnin türünü belirle.

İkinci Adım

Yazar, anlatıcı ve karakter ayrımını yap.

Üçüncü Adım

Yazarın yaşamı veya dönemine ilişkin bilgi verilmişse metindeki somut karşılığını ara.

Dördüncü Adım

Kurmaca unsurları doğrudan biyografik gerçek olarak kabul etme.

Beşinci Adım

Üslup, tutum ve bağlamı birlikte değerlendir.

Konu Özeti

Yazar ile metin arasında güçlü bir ilişki bulunabilir.

Yazarın:

• yaşamı,
• dönemi,
• kültürü,
• deneyimleri,
• bilgi birikimi,
• bakış açısı,
• dili

metne yansıyabilir.

Ancak yazar, anlatıcı ve karakter birbirinden ayrılmalıdır. Kurmaca metindeki her olay ve düşünce doğrudan yazarın gerçek yaşamı veya görüşü sayılmamalıdır.