Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Türkçe – Sözcükte Yapı Hızlı Tekrar
Yapım ve çekim ekleri, karıştırılan kurallar, son iki dakika özeti ve öz kontrol.
Sözcükte Yapı — Hızlı Tekrar
İlk Bakışta Bil
- **Kök:** Anlamlı en küçük temel bölüm (*göz, su, yaz-*).
- **Gövde:** Yapım eki almış kök veya önceki gövde (*gözlük, gözlükçü*).
- **Yapım eki:** Yeni sözcük oluşturur (*-cı, -lık, -sız, -la, -gi*).
- **Çekim eki:** Çokluk, iyelik, hâl, zaman, kişi gibi görevler üstlenir.
- **Basit:** Yapım eki yok; çekim eki olabilir.
- **Türemiş:** En az bir yapım eki var.
- **Birleşik:** İki veya daha çok sözcük birleşmiş.
Eklere Hızlı Bakış
| Örnek | Yapım | Çekim | Sınıf | | --- | --- | --- | --- | | kalemlerimiz | yok | -ler, -imiz | basit | | evsizlik | -siz, -lik | yok | türemiş | | denizcilikten | -ci, -lik | -ten | türemiş | | gecekondu | birleşme | yok | birleşik | | gecekondulardan | birleşme | -lar, -dan | birleşik |
Sınavda En Çok Karıştırılanlar
- **Basit / eksiz:** Basit sözcük çok sayıda çekim eki alabilir.
- **Türemiş / birleşik:** Yapım eki ile birleşme ayrı yapı yollarıdır.
- **Kök / gövde:** Göz kök; gözlük ve gözlükçü gövde.
- **Yapım / çekim:** -lık yeni sözcük, -lar çokluk bildirir.
- **İsimden fiil / fiilden isim:** Su-la- ile sev-gi ters yönde türemelerdir.
- **Ek sayısı / hece sayısı:** Hece, kendi başına ek sayılmak zorunda değildir.
- **Ses değişmesi / ek:** Çocukluğumuzdaki k → ğ değişimi bağımsız ek değildir.
Son 2 Dakikalık Tekrar
- Kök = anlamlı temel. Gövde = yapım ekiyle yeni biçim.
- **-cı, -lık, -sız, -lı** tipik yapım ekleri; **-lar, -da, -dan, iyelik** çekim ekleridir.
- *Evlerimizden* basit; *evsizlik* türemiş; *gecekondu* birleşiktir.
- *Sula-* isimden fiil; *sevgi* fiilden isim türemesidir.
- Ek sayarken her yapım basamağını say, çekim eklerini ayrı tut.
- Soru “yanlıştır”, “yoktur” veya “en az” diyorsa olumsuz ve sınırlayıcı ifadeye dikkat et.
Kendini Kontrol Et
- “Bahçelerimizden” niçin basit yapılıdır?
- “Gözlükçüler” sözcüğündeki yapım ekleri hangileridir?
- “Temizle-” ve “sevgi” hangi yapım eki türlerine örnektir?
- “Gecekondulardan” sözcüğünün yapısı çekim eki alınca değişir mi?
- “Tuzsuzluklardan” sözcüğünde yapım ve çekim eki sayısı kaçar tanedir?
**Yanıtlar:** (1) Yapım eki yoktur; çokluk, iyelik, ayrılma çekimdir. (2) -lük ve -çü. (3) İsimden fiil / fiilden isim. (4) Hayır; birleşik kalır. (5) İki yapım, iki çekim.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Türkçe Sözcükte Yapı - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Türkçe Sözcükte Yapı - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Türkçe Sözcükte Yapı - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Türkçe Sözcükte Yapı - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.