Çözeltilerin Sınıflandırılması Ders Notu

Sınıflandırma

Elektrik iletkenliğine göre

• Elektrolit
• Elektrolit olmayan

Çözünen madde miktarına göre

• Doymamış
• Doymuş
• Aşırı doymuş

Elektrolit Çözelti

Elektrik akımını iletir.

Çözeltide hareketli iyonlar bulunur.

Genel örnekler:

• asitler
• bazlar
• tuzlar

H₂SO₄ → 2H⁺ + SO₄²⁻

NaOH → Na⁺ + OH⁻

KNO₃ → K⁺ + NO₃⁻

Elektriksel iletkenlik iyon sayısı ile orantılıdır.

Elektrolit Olmayan Çözelti

Elektrik akımını iletmez.

Maddeler moleküler çözünür ve serbest iyon oluşturmaz.

Örnekler:

• şeker
• etil alkol
• üre

C₆H₁₂O₆(k) → C₆H₁₂O₆(suda)

C₂H₅OH(s) → C₂H₅OH(suda)

Doymamış Çözelti

Maksimumdan daha az çözünen içerir.

20 °C'de KNO₃ çözünürlüğü: 31,6 g/100 g su

100 g su + 20 g KNO₃: doymamış

Doymuş Çözelti

Maksimum miktarda çözünen içerir.

100 g su + 31,6 g KNO₃: 20 °C'de doymuş

Doymuş çözeltiye aynı sıcaklıkta fazla çözünen eklenirse çözünmez.

Katısı ile dengede olan çözelti doymuştur.

Aşırı Doymuş Çözelti

Normal maksimumdan daha fazla çözünmüş madde içerir.

Kararsızdır.

Sallanma veya çözünen ekleme gibi dış etkiyle fazla madde çöker.

Hazırlama:

• yüksek sıcaklıkta daha fazla çözünen çöz
• çözeltiyi soğut
• dış etki yapılmazsa fazla madde çözünmüş hâlde kalabilir

KNO₃ Örneği

20 °C: 31,6 g/100 g su

30 °C: 45,3 g/100 g su

20 °C'de 35 g KNO₃ eklenirse: 3,4 g katı kalır.

30 °C'ye ısıtılınca: 35 g tamamen çözünür → doymamış

Tekrar 20 °C'ye soğutulup katı oluşmazsa: aşırı doymuş

Glikoz Örneği

25 °C: 91 g/100 g su

50 °C: 244 g/100 g su

25 °C'de 100 g glikoz: 91 g çözünür, 9 g kalır.

50 °C'de 100 g glikoz: tamamı çözünür, doymamış

Tekrar 25 °C'ye soğutulup çökelme olmazsa: aşırı doymuş

Grafik

Eğri üzeri → doymuş

Eğri altı → doymamış

Eğri üstü → aşırı doymuş

Önemli Uyarı

Seyreltik / derişik kavramları:

doymamış / doymuş / aşırı doymuş kavramlarıyla aynı değildir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• elektrolit → iyon var, elektrik iletir
• elektrolit olmayan → serbest iyon yok
• doymamış → maksimumdan az
• doymuş → maksimum
• aşırı doymuş → maksimumdan fazla
• aşırı doymuş → kararsız
• doymuş → kararlı
• her oranda karışan sıvılarla doymuş çözelti hazırlanmaz

Kısa Özet

Çözeltiler iletkenliklerine ve çözünen madde miktarlarına göre sınıflandırılır. Doygunluk sınıflandırmasında sıcaklık ve çözünürlük değeri mutlaka dikkate alınır.