Çözünme Olayının Sınıflandırılması Ders Notu

Çözünme Türleri

Kitaptaki şema:

Fiziksel Çözünme

• İyonik Çözünme
• Moleküler Çözünme

Kimyasal Çözünme

İyonik Çözünme

Bir maddenin çözücü içinde iyonlarına ayrışarak çözünmesidir.

İyonik bileşiklerin suda çözünmesi temel örnektir.

KNO₃(k) → K⁺(suda) + NO₃⁻(suda)

NaOH(k) → Na⁺(suda) + OH⁻(suda)

MgCl₂(k) → Mg²⁺(suda) + 2Cl⁻(suda)

İyonik çözünmede:

• katyon ve anyonlar ayrılır,
• su molekülleri iyonların çevresini sarar,
• suyun δ⁻ ucu katyonlara,
• δ⁺ ucu anyonlara yönelir.

Moleküler Çözünme

Bir maddenin çözücü içinde moleküler hâlde dağılarak homojen karışım oluşturmasıdır.

C₁₂H₂₂O₁₁(k) → C₁₂H₂₂O₁₁(suda)

CH₃OH(s) → CH₃OH(suda)

C₂H₅OH(s) → C₂H₅OH(suda)

Molekül kimliği korunur.

Fiziksel Çözünme

Kimyasal işlem olmadan, maddenin özelliğini kaybetmeden çözünmesidir.

İyonik ve moleküler birçok çözünme fiziksel çözünmeye örnektir.

Örnek:

AlCl₃(k) → Al³⁺(suda) + 3Cl⁻(suda)

C₂H₅OH(s) → C₂H₅OH(suda)

Kimyasal Çözünme

Çözünen maddenin çözücüyle kimyasal etkileşime girerek yeni türler oluşturmasıdır.

CO₂(g) + H₂O(s) ⇌ HCO₃⁻(suda) + H⁺(suda)

NH₃(g) + H₂O(s) ⇌ NH₄⁺(suda) + OH⁻(suda)

SO₂(g) + H₂O(s) ⇌ HSO₃⁻(suda) + H⁺(suda)

N₂O₅(g) + H₂O(s) → 2NO₃⁻(suda) + 2H⁺(suda)

Tuzlu Su ve Şekerli Su

Tuzlu su: iyonik çözünme → çözeltide hareketli iyonlar bulunur.

Şekerli su: moleküler çözünme → şeker molekülleri iyonlaşmadan dağılır.

Bu nedenle tuzlu su elektriği iletirken şekerli su iletmez.

Ayırt Etme Kuralı

İyonik bileşik → ayrı iyonlar → iyonik çözünme

Aynı molekül formülü korunur → moleküler çözünme

Yeni tür oluşmaz → fiziksel çözünme

Çözücüyle tepkime ve yeni tür oluşur → kimyasal çözünme

Sık Karıştırılan Noktalar

• iyonik çözünme ≠ kimyasal çözünme
• moleküler çözünme ≠ kimyasal çözünme
• iyonik ve moleküler birçok çözünme fiziksel çözünmedir
• NaCl-su → iyonik + fiziksel
• şeker-su → moleküler + fiziksel
• CO₂-su → kimyasal
• NH₃-su → kimyasal

Kısa Özet

Çözünme olayının sınıflandırılmasında tanecik türü ve yeni madde oluşup oluşmaması birlikte değerlendirilir. İyonik ve moleküler çözünmeler fiziksel çözünmenin önemli türleridir; çözücüyle kimyasal tepkime gerçekleşip yeni türler oluşursa kimyasal çözünme söz konusudur.