Maddelerin Birbiri İçindeki Çözünebilirliği Ders Notu

Temel İlke

Bir maddenin belli bir çözücüde çözünmesi:

• çözücü yapısına,
• çözünen yapısına,
• çözücü-çözücü,
• çözünen-çözünen,
• çözücü-çözünen

etkileşimlerine bağlıdır.

Polar ve Apolar Maddeler

Polar maddeler genellikle polar çözücülerde iyi çözünür.

Apolar maddeler genellikle apolar çözücülerde iyi çözünür.

Polar-apolar maddelerin birbiri içinde iyi çözünmesi genellikle beklenmez.

Kanıt Kartları

NaCl + su: çözünür

Etkileşim: iyon-dipol

Çay şekeri + su: çözünür

İyot + su: çözünmez

İyot + benzen: çözünür

Çay şekeri + benzen: çözünmez

NaCl + benzen: çözünmez

Su ve Etil Alkol

Su: polar, hidrojen bağı

Etil alkol: polar, hidrojen bağı

Su-etil alkol: hidrojen bağı oluşur ve çözünme gerçekleşir.

İyot ve Benzen

İyot: apolar

Benzen: apolar

Etkili kuvvet: London kuvveti

Sonuç: iyodun benzende çözünmesi beklenir.

İyot ve Su

İyot: apolar, London kuvveti

Su: polar, hidrojen bağı

Sonuç: iyodun suda iyi çözünmesi beklenmez.

Elmas ve Kuvars

Kovalent ağ örgülü kristallerdir.

Çok güçlü etkileşimler nedeniyle polar veya apolar çözücülerde çözünmezler.

Çalışma Yaprağındaki Örnekler

HF → polar → su

CH₃OH → polar → su

KCl → iyonik → su

C₁₀H₈ → apolar → CCl₄

NaOH → iyonik → su

C₆H₁₄ → apolar → CCl₄

CH₃COOH → polar → su

Toluen

Toluen C₇H₈ apolar çözücüdür.

Yağ ve oktan gibi apolar özellikli maddeleri çözebilir.

Na₂SO₄ ve NaCl gibi iyonik maddelerin toluende iyi çözünmesi beklenmez.

Sabun

Sabun molekülü:

Hidrofilik baş → suya yönelir

Hidrofobik kuyruk → yağlı kire tutunur

Sabun yağlı kiri çevreleyerek misel oluşturur.

Kromatografi

Maddenin kâğıtta ilerleme hızı:

• molekül türüne,
• büyüklüğüne,
• çözücüyle etkileşimine,
• kâğıda tutunmasına

bağlıdır.

CuSO₄ mavi renginin suda hekzana göre daha çok ilerlemesi, suyla daha uygun etkileşim kurmasıyla ilişkilidir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• polar → polar
• apolar → apolar
• NaCl-su → iyon-dipol
• su-etil alkol → hidrojen bağı
• iyot-benzen → London
• iyot-su → iyi çözünmez
• elmas/kuvars → çözünmez
• sabun başı hidrofilik, kuyruğu hidrofobik

Kısa Özet

Çözünebilirlik, madde yapıları ve tanecikler arası etkileşimlerin uyumuna bağlıdır. Benzer yapı ve etkileşime sahip maddelerin birbirinde çözünmesi daha olasıdır.