Endokrin Sistemi ve Homeostazi Ders Notu

Endokrin Sistem

Endokrin sistem hormon üreten bez ve organlardan oluşur.

Hormonlar kana verilir ve kanla taşınır. Yalnız uygun reseptöre sahip hedef hücrelerde etki gösterir.

Hormon miktarının gerekenden az veya fazla olması homeostatik sorunlara yol açabilir.

Hipofiz ve Hipotalamus

Hipofiz sinir sistemi ile endokrin sistem arasında koordinasyon sağlar.

Hipotalamus ön hipofizi nörohormonlarla, arka hipofizi sinirsel yollarla kontrol eder.

ADH ve oksitosin hipotalamusta üretilir, arka hipofizden kana verilir.

Ön Hipofiz Hormonları

Büyüme hormonu:

• mitozu,
• büyümeyi,
• protein sentezini destekler.

TSH:

• tiroid bezini tiroksin salgılaması için uyarır.

ACTH:

• böbrek üstü bezinin kabuk bölümünü uyarır.

FSH:

• erkeklerde sperm,
• dişilerde yumurta oluşumunu destekler.

LH:

• dişilerde ovulasyonu,
• erkeklerde testosteron üretimini uyarır.

Prolaktin:

• süt bezlerinin gelişimini ve süt üretimini uyarır.

MSH:

• melanin oluşumunda etkilidir.

ADH ve Oksitosin

ADH böbreklerden su geri emilimini artırır, idrarı deriştirir ve düşük kan basıncının yükselmesine katkı sağlar.

Oksitosin uterus kasılmalarını ve süt salınımını uyarır.

Tiroid ve Paratiroid

Tiroksin metabolizma hızını ve protein sentezini artırır.

Kalsitonin kan kalsiyumunu düşürür.

Parathormon kan kalsiyumunu yükseltir.

Parathormon:

• kemikten kana kalsiyum geçişini,
• böbrekte kalsiyum geri emilimini,
• aktif D vitamini üzerinden bağırsaktan kalsiyum emilimini artırır.

Pankreas

İnsülin kan şekeri yükseldiğinde salgılanır.

Glikozun hücrelere alınmasını ve depo ürünlerine dönüştürülmesini artırarak kan şekerini düşürür.

Glukagon kan şekeri düştüğünde salgılanır.

Karaciğerde glikojenin glikoza dönüşmesini uyararak kan şekerini yükseltir.

Böbrek Üstü Bezi

Kabuk bölümü:

• aldosteron,
• kortizol,
• az miktarda eşey hormonu üretir.

Aldosteron Na⁺ ve Cl⁻ emilimini, buna bağlı su emilimini ve kan basıncını artırır; potasyum atılımını artırır.

Kortizol uzun süreli stres hormonudur. Kan şekerini, kalp hızını ve tansiyonu artırabilir; bağışıklık tepkisini baskılayabilir.

Öz bölümü:

• adrenalin,
• noradrenalin üretir.

Adrenalin savaş ya da kaç yanıtında kalp hızını, kan basıncını ve kan şekerini artırır.

Noradrenalin damarları daraltarak kan basıncını yükseltir.

Eşeysel Bezler

Testosteron erkek üreme fonksiyonları ve ikincil cinsiyet özelliklerinde etkilidir.

Östrojen menstrual döngü ve dişiye özgü ikincil cinsiyet özelliklerinde etkilidir.

Progesteron menstrual döngü, süt bezleri, endometriyum ve gebelikle ilişkilidir.

Mide-Bağırsak Sistemi ve Yağ Dokusu

Mide-bağırsak sistemi açlık, tokluk, enerji alımı ve glikoz metabolizmasını etkileyen hormonlar üretir.

Yağ dokusu endokrin organ olarak iştah, tokluk, enerji dengesi ve insülin duyarlılığı üzerinde etkilidir.

Aşırı yağ birikimi insülin direncine ve kan şekeri homeostazisinin bozulmasına katkı sağlayabilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

ADH ve oksitosin arka hipofizde üretilmez; hipotalamusta üretilir.

Kalsitonin kan kalsiyumunu düşürür, parathormon artırır.

İnsülin kan şekerini düşürür, glukagon artırır.

ACTH kabuk bölgesini; sinir sistemi öz bölgesini kontrol eder.

Aldosteron su-mineral dengesinde, kortizol uzun süreli stres yanıtında önemlidir.

Yağ dokusu yalnız enerji deposu değildir.

Kısa Özet

Endokrin sistem hormonlarla homeostaziyi düzenler. Hipofiz-hipotalamus ilişkisi birçok hormonun kontrol merkezidir. Tiroid ve paratiroid kalsiyum-metabolizma dengesinde, pankreas kan şekeri dengesinde, böbrek üstü bezleri stres ve su-mineral dengesinde, eşey bezleri üremede görev yapar. Mide-bağırsak sistemi ve yağ dokusu da hormonal düzenlemeye katılır.