Küresel Aynalar Ders Notu

Küresel Ayna Çeşitleri

Çukur ayna: yansıtıcı yüzeyi içbükeydir.

Tümsek ayna: yansıtıcı yüzeyi dışbükeydir.

Temel Noktalar

M: merkez noktası

T: tepe noktası

F: odak noktası

Asal eksen: M ve T'den geçen eksen

f: odak uzaklığı

r: eğrilik yarıçapı

r = 2f

Küresel Aynalarda Yansıma

Küresel aynalarda yansıma yasaları geçerlidir.

Yüzey normali, ışının aynaya değdiği nokta ile M noktası birleştirilerek bulunur.

Gelme açısı = yansıma açısı.

Işınların izlediği yol tersinirdir.

Çukur Ayna Özel Işınları

Asal eksene paralel → F'den geçer.

F'den gelen → asal eksene paralel.

M'den gelen → kendi üzerinden geri döner.

T'ye gelen → asal eksenle eşit açılar yapacak şekilde yansır.

Tümsek Ayna Özel Işınları

Asal eksene paralel → uzantısı F'den geçer.

Uzantısı F'den geçen → asal eksene paralel.

Uzantısı M'den geçen → kendi üzerinden geri döner.

T'ye gelen → asal eksenle eşit açılar yapar.

Çukur Aynada Görüntü

Cisim sonsuzda: görüntü F'de, noktasal ve gerçek.

Cisim M'nin dışında: görüntü F-M arasında, küçük, ters, gerçek.

Cisim M'de: görüntü M'de, eşit boy, ters, gerçek.

Cisim M-F arasında: görüntü M'nin dışında, büyük, ters, gerçek.

Cisim F'de: görüntü sonsuzda.

Cisim F-T arasında: görüntü aynanın arkasında, büyük, düz, sanal.

Tümsek Aynada Görüntü

Cisim sonsuzda: görüntü F'de, noktasal ve sanal.

Cisim aynanın önünde: görüntü F-T arasında, küçük, düz, sanal.

Kullanım Alanları

Çukur ayna:

• güneş ocağı,
• teleskoplarda ışık toplama,
• diş hekimi aynası.

Tümsek ayna:

• araç yan aynası,
• kavşak ve güvenlik aynası,
• teleskoplarda ışığı dağıtıp yönlendiren ikincil ayna.

Kısa Özeti

Küresel aynalar çukur ve tümsek aynalardır. Temel noktalar M, F ve T'dir ve r=2f bağıntısı geçerlidir. Çukur ayna paralel ışınları odakta toplar; tümsek aynada paralel ışınların uzantıları odaktan geçer. Çukur aynada görüntü cismin konumuna göre değişirken tümsek aynada gerçek cismin görüntüsü her zaman küçük, düz ve sanaldır.