Mercekler Hızlı Tekrar

Temel Kavramlar

O: optik merkez.

F: odak.

f: odak uzaklığı.

2F: odak uzaklığının iki katı konum.

İki odak vardır.

Odak Uzaklığı

Bağlı:

• eğrilik yarıçapı
• ışık rengi
• mercek indisi
• ortam indisi

n_m<n_o: karakter değişimi.

Yakınsak Görüntü

Sonsuz → F → nokta, gerçek

Sonsuz-2F → F-2F → ters, gerçek, küçük

2F → 2F → ters, gerçek, aynı boy

2F-F → 2F-sonsuz → ters, gerçek, büyük

F → sonsuz

F-O → aynı taraf → düz, sanal, büyük

Iraksak Görüntü

Sonsuz → aynı taraftaki F → nokta, sanal

Gerçek cisim → F-O → düz, sanal, küçük

Cisim F → görüntü O'dan f/2 uzakta

Hareket

Yakınsak: 2F→F giderken görüntü büyür.

F→O giderken sanal görüntü küçülür.

Iraksak: cisim merceğe yaklaşınca görüntü büyür ama küçük kalır.

Göz Kusurları

Miyop: retina önü → ıraksak.

Hipermetrop: retina arkası → yakınsak.

Uygulamalar

Büyüteç: yakınsak, F-O.

Kapı dürbünü: ıraksak.

Galileo teleskobu: yakınsak + ıraksak.

Mikroskop: objektif + oküler.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Yakınsak görüntü her zaman gerçek değildir.
• Iraksak görüntü gerçek cisim için sanaldır.
• Yakınsak 2F'de görüntü aynı boydadır.
• Yakınsak F'de görüntü sonsuzdadır.
• Yakınsak F-O arasında görüntü düz ve büyüktür.
• Iraksak görüntü F ile O arasında oluşur.
• Optik merkezden geçen ışın doğrultu değiştirmez.
• n_m<n_o olduğunda mercek karakter değiştirebilir.
• Miyop ile ıraksak, hipermetrop ile yakınsak mercek eşleştirilir.
• Mikroskop büyütmeleri toplanmaz, çarpılır.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Yakınsak: ince + toplar

Iraksak: kalın + dağıtır

O: doğrultu değişmez

Gerçek: karşı taraf

Sanal: aynı taraf

2F: aynı boy

F-O: yakınsak → büyük sanal

Iraksak: küçük sanal

Kendini Kontrol Et

1. Yakınsak ve ıraksak merceğin temel farkı nedir?
2. Optik merkezden geçen ışın nasıl ilerler?
3. Yakınsak mercekte cisim 2F-F arasındaysa görüntü nasıldır?
4. Yakınsak mercekte F-O arasındaki görüntü nasıldır?
5. Iraksak mercekte görüntü nerede ve nasıl oluşur?
6. Miyop ve hipermetrop hangi merceklerle ilişkilendirilir?