Prizmalar Ders Notu

Prizma

Işığı:

• kıran,
• yansıtan,
• renk bileşenlerine ayıran

saydam cisimdir.

Çok sayıda düzlem yüzeyden oluşabilir.

Tek Renkli Işık

Hava → cam: normale yaklaşır.

Cam → hava: normalden uzaklaşır.

Yüzeye dik geliş: kırılmadan geçer.

Beyaz Işık

Beyaz ışık prizma içinde renklerine ayrılır.

Kırmızı ışık: mavi ışığa göre daha az kırılır.

Tam Yansımalı Prizma

Şekli: ikizkenar dik üçgen.

Dar açıları: 45°.

Kitaptaki cam-hava sınır açısı: 42°.

45°>42° olduğunda: tam yansıma oluşur.

Tam yansımalı prizmaya gelen ışın prizma içinde en az bir tam yansıma yapar.

Özel Işın Yolları

Dik kenara dik giriş: hipotenüste tam yansıma, diğer dik kenardan dik çıkış.

Hipotenüse dik giriş: aynı doğrultuda hipotenüse dik çıkış.

Hipotenüse paralel giriş: hipotenüse paralel çıkış.

Avantajları

Düzlem aynalara göre:

• parlaklık ve netlik kaybı daha az,
• daha dayanıklı.

Kullanım Alanları

• dürbün
• fotoğraf makinesi
• periskop
• mikroskop

Örnek Açı Durumları

Cam-hava sınır açısı 42°:

30° gelme: tam yansıma olmaz, havaya geçer.

45° gelme: tam yansıma olabilir.

Kırmızı için sınır açısı 45° ise: 45° gelme → yüzey boyunca.

Mavi için sınır açısı daha küçükse: 45° gelme → tam yansıma.

Gökkuşağı

Güneş ışığı:

• damlaya girerken kırılır ve renklerine ayrılır,
• damla içinde tam yansımalar yapabilir,
• çıkarken tekrar kırılır.

İlk gökkuşağında renk sırası: kırmızı → turuncu → sarı → yeşil → mavi → lacivert → mor.

İkinci tam yansımada sıra tersine döner.

İkinci gökkuşağı daha soluktur.

Kısa Özeti

Prizmalar ışığı kırabilir, yansıtabilir ve renklerine ayırabilir. Hava-cam geçişinde ışın normale yaklaşır, cam-hava geçişinde normalden uzaklaşır. Tam yansımalı prizma 45°-45°-90° üçgenidir ve kitapta cam-hava sınır açısı 42° alınır. Uygun gelme açısında tam yansıma oluşur. Prizmalar optik aletlerde ışığın yönünü değiştirmek için kullanılır.