Ekosistemdeki Madde ve Enerji Akışı Ders Notu

Enerji Akışı

• Enerjinin temel kaynağı güneştir.
• Üreticiler ışık enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürür.
• Enerji beslenme yoluyla canlıdan canlıya aktarılır.
• Her aktarımda enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür.
• Enerji akışı tek yönlüdür.

Madde Akışı

• Karbon, azot gibi maddeler ekosistemde yeniden kullanılır.
• Ayrıştırıcılar ölü canlı ve atıkları parçalar.
• Maddeler üreticilerin yeniden kullanabileceği hâle gelir.

Besin Zinciri

Üreticiden başlayarak canlılar arasındaki beslenme ilişkisini gösterir.

Trofik basamaklar:

1. Üretici
2. Birincil tüketici
3. İkincil tüketici
4. Üçüncül tüketici
5. Dördüncül tüketici

Bir canlının trofik düzeyi neyle beslendiğine bağlıdır.

Besin Ağı

Birden fazla besin zincirinin birbirine bağlanmasıyla oluşur.

Biyokütle

Belirli alan veya hacimdeki toplam organik madde miktarıdır. Üst trofik basamaklara çıkıldıkça genellikle azalır.

Enerji Piramidi

Trofik basamaklarda kullanılabilir enerji miktarını gösterir.

Üreticiler güneş enerjisinin yaklaşık %1'ini organik maddeye dönüştürebilir.

%10 Yasası

Bir trofik basamaktaki enerjinin yaklaşık %10'u bir üst basamağa aktarılır.

Örnek:

• Üretici: 10.000 J
• Birincil tüketici: 1.000 J
• İkincil tüketici: 100 J
• Üçüncül tüketici: 10 J
• Dördüncül tüketici: 1 J

Besin zincirleri bu nedenle genellikle 4-5 basamakla sınırlıdır.

Ayrıştırıcılar

• Tüm trofik basamaklardan gelen organik maddeleri parçalar.
• Humus ve minerallerin yeniden kullanılmasına katkı sağlar.
• Madde döngülerinde önemlidir.

Biyolojik Birikim

Vücuttan kolay atılamayan zararlı maddelerin canlı dokularında birikmesidir.

Üst trofik basamaklara çıkıldıkça birikim artabilir.

Örnek maddeler:

• Cıva
• Kadmiyum
• Kurşun
• Pestisitler
• Radyoaktif maddeler

Örnek olaylar:

• Minamata → metil cıva
• İtai itai → kadmiyum
• DDT
• Atık piller

Sık Karıştırılan Noktalar

• Enerji döngü yapmaz.
• Madde yeniden kullanılabilir.
• Üretici enerji üretmez; dönüştürür.
• Biyokütle ile enerji aynı kavram değildir.
• Etçil ve hepçillerin trofik düzeyi sabit değildir.
• Biyolojik birikim üst basamaklarda artabilir.

Kısa Özet

Güneş enerjisi üreticiler tarafından kimyasal enerjiye dönüştürülür ve beslenme ilişkileriyle tüketicilere aktarılır. Üst trofik düzeylere çıkıldıkça enerji ve genellikle biyokütle azalır. Zararlı maddelerin biyolojik birikimi ise üst basamaklarda artabilir.