Komünitelerde ve Popülasyonlarda Görülen Etkileşimler ve Değişimler Ders Notu

Popülasyon

Belirli bir alanda yaşayan aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluktur.

Ekolojik organizasyon: Organizma → Popülasyon → Komünite → Ekosistem → Biyosfer

Popülasyon Dinamikleri

Popülasyondaki birey sayısı ve yapısının zaman içindeki değişimidir.

Popülasyon Yoğunluğu

Birim alan ya da hacimdeki birey sayısıdır.

Popülasyon Büyüklüğü

Belirli zamanda popülasyondaki toplam birey sayısıdır.

Artıran:

• Doğum
• İçe göç

Azaltan:

• Ölüm
• Dışa göç

Büyüme Tipleri

J tipi:

• Kaynaklar bol
• Hızlı/üstel artış

S tipi:

• Rekabet ve çevre direnci artar
• Büyüme yavaşlar
• Taşıma kapasitesi çevresinde dengelenir

Taşıma Kapasitesi

Birim alanda bulunabilecek maksimum birey sayısıdır.

Çevre Direnci

Popülasyonun büyümesini engelleyen biyotik ve abiyotik faktörlerin tümüdür.

Komünite

Belirli bir alandaki etkileşim hâlindeki tüm türlerin oluşturduğu topluluktur.

Rekabet

Tür içi rekabet: Aynı tür bireyleri arasında.

Türler arası rekabet: Farklı türler arasında.

Kaynak azaldıkça rekabet artabilir.

Habitat ve Ekolojik Niş

Habitat: Canlının doğal yaşam ortamı.

Ekolojik niş: Türün yaşam faaliyetleri, diğer canlılarla ilişkileri ve ekosistemdeki işlevi.

Gause Deneyi

P. aurelia ve P. caudatum ayrı ortamlarda yaşayabilirken aynı ortamda rekabet sonucu P. caudatum elenmiştir.

Av-Avcı

Avcı artarsa av azalabilir. Av azalınca avcılar arasında rekabet artar. Avcı sayısı azalınca av yeniden artabilir.

Simbiyotik İlişkiler

Mutualizm: İki tür de fayda görür.

Kommensalizm: Biri fayda görür, diğeri etkilenmez.

Amensalizm: Biri zarar görür, diğeri etkilenmez.

Parazitizm: Parazit fayda, konak zarar görür.

Parazit Bitkiler

Yarı parazit:

• Konaktan su ve mineral alır
• Klorofil vardır
• Fotosentez yapar
• Ökse otu

Tam parazit:

• Kloroplast yok
• Fotosentez yapamaz
• Tüm ihtiyaçlarını konaktan alır
• Canavar otu

Hayvansal Parazitler

Dış parazit: Bit, pire, kene, sülük, sivrisinek

İç parazit: Kıl kurdu, tenya, bağırsak solucanı

Süksesyon

Komünite yapısının zaman içinde aşamalı değişimidir.

Birincil:

• Gelişmiş toprak yok
• Lav, çıplak kaya, buzulların çekildiği alan
• Liken ve karayosunları öncü olabilir
• Yavaş ilerler

İkincil:

• Önceden komünite vardır
• Yangın, sel, fırtına, aşırı otlatma, ormansızlaştırma sonrası
• Toprak genellikle korunur
• Daha hızlı ilerler

Sık Karıştırılan Noktalar

• Popülasyon = aynı tür; komünite = farklı türler.
• Yoğunluk = birim alan/hacim; büyüklük = toplam birey.
• Habitat ile niş aynı değildir.
• Çevre direnci biyotik ve abiyotik olabilir.
• Kommensalizm ile amensalizm aynı değildir.
• Birincil süksesyonda toprak yoktur; ikincilde çoğunlukla vardır.

Kısa Özet

Popülasyonların sayısı doğum, ölüm ve göçlerle değişir. Komünitelerde rekabet, av-avcı ve simbiyotik ilişkiler görülür. Komünitelerin zamanla aşamalı değişimine süksesyon denir. Bu değişimler ekosistem işleyişini de etkiler.