Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) Ders Notu

Sevr Antlaşması — Ders Notu

Hazırlık ve imza

**Paris Barış Konferansı:** Galip devletler Osmanlı topraklarının paylaşımında uzlaşamadı; kesin bir karar oluşmadı. Anadolu'da Millî Mücadele başladığından İtilaf Devletleri, İstanbul Hükûmeti ile yapılacak antlaşmayı hızlandırdı.

**18–26 Nisan 1920, San Remo:** Antlaşmanın ağır şartları hazırlandı. Osmanlı Devleti, **Ahmet Tevfik Paşa başkanlığında heyeti Paris'e** gönderdi. Koşulların kabulünde isteksizlik üzerine **22 Haziran 1920'de Yunan taarruzu** başladı; Batı Anadolu'nun büyük kısmı, Bursa ve Edirne işgal edildi. **Mebusan Meclisi kapalı** olduğu için Saltanat Şûrası toplandı. **Rıza Paşa** imzaya karşı çıktı. Buna rağmen **10 Ağustos 1920'de Sevr imzalandı**.

Coğrafi ve siyasi paylaşım

• **İstanbul ve çevresi:** Osmanlı Devleti'ne koşullu bırakılacaktı; antlaşmaya uyulmazsa alınabilecekti.
• **Doğu Trakya ve Batı Anadolu:** Yunanistan'a bırakılacaktı.
• **Doğu Anadolu:** Ermenistan ve Kürdistan kurulması öngörülüyordu.
• **Antalya, Muğla, Aydın, Afyon:** İtalyan nüfuz bölgesi olacaktı.
• **Mardin, Urfa, Antep:** Fransa'ya; **Adana'dan Kayseri ve Sivas'ın kuzeyine** uzanan saha Fransız nüfuzuna ayrılacaktı.
• **Arap toprakları:** İngiltere ve Fransa mandasına bırakılacaktı.
• **Rodos ve On İki Ada:** İtalya'ya; diğer Ege adaları Yunanistan'a bırakılacaktı.

Kitabın **Harita 2.2**'sinde Yunan idari bölgesi, İngiliz–Fransız–İtalyan nüfuz alanları, Boğazlar idari bölgesi, Ermenilere vadedilen bölge ve Osmanlı idaresinde bırakılan yerler ayrı ayrı gösterilir. *Nüfuz* ile *doğrudan verilme* sözcüklerini eş anlamlı kabul etmeyin.

Egemenlik, savunma ve ekonomi hükümleri

**Boğazlar:** Osmanlı Devleti'nin üyesi olmadığı uluslararası **Boğazlar Komisyonu** yönetiminde, bütün devletlerin gemilerine açık olacaktı. Bu madde Osmanlı'nın siyasi ve stratejik karar yetkisini sınırlar.

**Ordu:** Osmanlı kara kuvvetlerinde asker sayısı **en çok 50.700** olacak, deniz gücü sınırlandırılacaktı.

**Ekonomi:** Kapitülasyonlardan tüm İtilaf Devletleri yararlanacak; Osmanlı savaş tazminatı ödeyecekti. **Mondros'un 7. maddesi** yürürlükte kalacaktı. Toprak, savunma ve mali egemenlik birlikte sınırlandırılmıştır.

Tepkiler ve BMM kararları

**7 Haziran 1920:** BMM, İstanbul Hükûmetinin yapacağı antlaşmaların Türk milletini bağlamayacağını kanunla ilan etti. **18 Temmuz 1920:** Misak-ı Millî sınırları içindeki vatanı kurtarma yönündeki tutumunu açıkladı. **19 Ağustos 1920:** Sevr'i imzalayanları vatan haini ilan etti; Türk milletinin onayı olmadan barış yapılamayacağını bildirdi.

Sevr'e halk ve basın tepki gösterdi. **27 Ağustos Hâkimiyet-i Millîye** yazısında farklı kentlerden gelen telgraflarla millî sınırların savunulması vurgulandı. **17 Ekim 1920'de Damat Ferit Paşa Hükûmeti istifa etti; Tevfik Paşa Hükûmeti kuruldu.** Mustafa Kemal **17 Ocak 1921 demecinde** Sevr'in siyasi, adli, iktisadi ve mali bağımsızlığı ortadan kaldırmayı hedeflediğini anlattı.

Hukuki ve fiilî durum

**İmzalanma (10 Ağustos)** ile **onaylanma** aynı şey değildir. Sevr, **Mebusan Meclisi tarafından onaylanmadığı için hukuken geçersiz sayılmış**, **Millî Mücadele'nin başarısı nedeniyle fiilen uygulanabilirliğini kaybetmiştir**. Hukuki gerekçe onay eksikliği, fiilî gerekçe bağımsızlık mücadelesinin başarısıdır.

Sınav için ayrımlar

• Paris = paylaşımda uzlaşamama; San Remo = koşulların belirlenmesi.
• 22 Haziran = Yunan taarruzu; 10 Ağustos = imza.
• Rıza Paşa = Saltanat Şûrasında imzaya itiraz; Rıza Tevfik = imza heyetinin görselinde yer alan kişi.
• 7 Haziran = İstanbul Hükûmetinin antlaşmalarını reddetme; 19 Ağustos = Sevr'i imzalayanlara ilişkin karar.
• İtalya = Rodos/On İki Ada, Antalya–Muğla–Aydın–Afyon nüfuzu; Yunanistan = diğer Ege adaları, Doğu Trakya/Batı Anadolu.

Kısa Özet

San Remo'da hazırlanan Sevr, **10 Ağustos 1920'de** imzalandı. Toprak paylaşımı, Boğazlar Komisyonu, **50.700 kişilik** asker sınırı, kapitülasyon ve tazminat maddeleri bağımsızlığı kısıtlıyordu. BMM ve kamuoyu Sevr'i reddetti. Meclis onayı yoktu; Millî Mücadele'nin başarısı antlaşmayı uygulanamaz hâle getirdi.