Millî Mücadele’ye Hazırlık Dönemi Ders Notu

Millî Mücadele’ye Hazırlık Dönemi — Ders Notu

İzmir’in işgali ve direnişin başlangıcı

Paris Barış Konferansı’nda verilen karar doğrultusunda **İzmir 15 Mayıs 1919’da Yunanistan tarafından işgal edildi**. Yunan tarafının **Megali İdea** amacı ilhak düşüncesini besliyordu. **Hasan Tahsin (Osman Nevres)** ilk kurşunla; **Albay Süleyman Fethi Bey** işgal sırasında şehit edilmesiyle anılır. İşgale karşı protesto mitingleri düzenlendi. Halide Edip, Hamdullah Suphi, Mehmet Emin Yurdakul ve Nakiye Hanım halkı bilinçlendiren aydınlar arasındadır.

**Müdâfaa-i Hukuk:** Millî hakları savunan sivil örgütlenme. **Kuvây-ı Milliye:** Merkezî komutanlığı olmayan, toplumun değişik kesimlerinden oluşmuş yerel silahlı direniş. **Amiral Bristol Raporu (22 Haziran 1919):** İzmir çevresinde Türk çoğunluğunu ve Yunan işgalinin ilhak amacını saptayan; kitapta Millî Mücadele’nin haklılığını ortaya koyan ilk uluslararası belge olarak belirtilen rapor.

Cemiyetlerin amaçları

**Millî varlığa düşman:** İngiliz Muhipleri (İngiliz himayesi), Wilson Prensipleri (Amerikan himayesi), Teâlî-i İslam (saltanat-hilafet), Hürriyet ve İtilaf, Sulh ve Selâmet-i Osmaniye, Kürt Teâlî-i (Doğu Anadolu’da ayrılma).

**Azınlıkların kurdukları:** Hınçak–Taşnaksutyun (Ermeni devleti hedefi); Pontus Rum (Doğu Karadeniz); Mavri Mira (Megali İdea); Etniki Eterya (Batı Anadolu/Doğu Karadeniz); Alyans İsrailit–Makabi (Filistin hedefi ve ticari çıkarlar). **Pontus Meselesi**, Doğu Karadeniz’de Rum devleti oluşturma hedefi ve buna yönelik örgütlenmelerdir.

**Millî:** Kars İslam Şûrası (Elviye-i Selâse); Trakya-Paşaeli (Batı Trakya); İzmir Müdâfaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak (İzmir ve çevresi); Kilikyalılar (Çukurova); Trabzon Muhâfaza-i Hukuk (Pontus’a karşı); Doğu Anadolu Müdâfaa-i Hukuk (doğu illeri); Millî Kongre (basın ve dış kamuoyu); Karakol (Anadolu’ya silah/personel, haberleşme); Anadolu Kadınları Müdâfaa-i Vatan (para, erzak, eşya yardımı).

Samsun, Havza, Amasya Genelgesi

**16 Mayıs 1919:** Mustafa Kemal, Bandırma vapuruyla İstanbul’dan ayrıldı. **19 Mayıs:** Samsun’a 9. Ordu Müfettişi olarak ulaştı. Resmî görevi asayişi sağlamak, silah ve cephaneyi toplamak, komiteleri dağıtmaktı. **22 Mayıs raporu:** İzmir işgalinin haksızlığına ve yöredeki asayiş olaylarının niteliğine işaret etti.

**28 Mayıs — Havza Genelgesi:** İşgallerin protestosu için miting ve telgraf çağrısı; millî bilinci uyandırmaya yönelik ilk millî tepki. Gösterilerde taşkınlıktan ve Hristiyan halka saldırıdan kaçınılması istendi.

**22 Haziran — Amasya Genelgesi:** **Gerekçe:** Vatanın bütünlüğü ve bağımsızlığı tehlikede; İstanbul Hükûmeti yetersiz. **Amaç/ilke:** Milletin bağımsızlığını yine milletin kararı kurtaracak. **Yöntem:** Millî heyet, örgütleri koruma, Sivas kongresi, her sancaktan üç temsilci, Erzurum kongresi hazırlığı. **İhtilal bildirisi** niteliği taşır.

Erzurum ve Sivas Kongreleri

**8–9 Temmuz:** Mustafa Kemal askerlikten ayrılarak **sine-i millete döndü**. Kazım Karabekir kendisine destek verdi.

**23 Temmuz–7 Ağustos Erzurum:** Doğu Anadolu ve Trabzon cemiyetlerinin bölgesel amaçlı toplantısı; kararları ulusal. Vatanın bütünlüğü, **Kuvây-ı Milliye’yi etkin/millî iradeyi hâkim kılma**, azınlıklara siyasi ayrıcalık tanımama, **manda ve himayenin ilk kez reddi**, ilk kez millî sınırlar ve gerektiğinde geçici hükûmet konuları. Dokuz kişilik **Heyet-i Temsiliye** oluşturuldu.

**General Harbord Raporu (1919):** Anadolu-Kafkasya ve Ermeni taleplerine yönelik ABD heyeti incelemesi. **Bristol raporu** ile coğrafyası ve konusu farklıdır.

**4–11 Eylül Sivas:** Erzurum kararları ulusallaştırıldı; **manda ve himaye kesin reddedildi**, millî cemiyetler **Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk** çatısında birleşti, **Heyet-i Temsiliye bütün vatanı temsil etti**. Ali Fuat Paşa Batı Anadolu Kuvây-ı Milliye komutanı oldu; **İrade-i Millîye** yayımlandı. **30 Eylül’de Damat Ferit’in istifası**, Heyet-i Temsiliye’nin ilk siyasi başarısı.

Amasya Görüşmeleri, Meclis, Misak-ı Millî

**20–22 Ekim 1919 Amasya Görüşmeleri:** Heyet-i Temsiliye ile **Ali Rıza Paşa Hükûmeti temsilcisi Salih Paşa** görüştü. Mebusan Meclisinin açılması, vatanın bütünlüğü ve diğer ilkeler müzakere edildi. Bütün kararlar uygulanmasa da İstanbul Hükûmeti **Heyet-i Temsiliye’yi resmen tanıdı**.

**27 Aralık 1919:** Ankara Millî Mücadele’nin merkezi oldu (güvenlik, merkezî konum, ulaşım-haberleşme, Batı Cephesi’ne yakınlık). **12 Ocak 1920:** Son Osmanlı Mebusan Meclisi açıldı; **Felâh-ı Vatan Grubu** kuruldu. **28 Ocak 1920:** Misak-ı Millî kabul edildi.

**Misak-ı Millî:** (1) İşgal edilmemiş Osmanlı topraklarının bütünlüğü, işgal altındaki yerlerin geleceğinde halkın kararı. (2) **Kars-Ardahan-Batum** için halk oylaması. (3) **Batı Trakya** için halk oylaması. (4) **Boğaz güvenliği ve ticaret rejiminin anlaşmayla düzenlenmesi**. (5) Azınlık haklarında **karşılıklılık**. (6) Mali, idari ve siyasi bağımsızlığı engelleyen **kapitülasyonların kaldırılması**. **16 Mart 1920:** İstanbul resmen işgal edildi; Meclis dağıtıldı.

Kısa Özet

**Havza = tepki, Amasya = gerekçe–amaç–yöntem, Erzurum = ilk ret ve ulusal kararlar, Sivas = kesin ret ve birleşme, Amasya Görüşmeleri = resmî tanınma, Misak-ı Millî = millî sınırlar ve tam bağımsızlık.**