Batı Cephesi ve Bu Cephede Öne Çıkan Şahsiyetler Ders Notu

Batı Cephesi — Ders Notu

Kuvây-ı Milliye'den düzenli orduya

**Kuvây-ı Milliye:** İşgallere karşı halkın kurduğu, merkezî emir-komutaya bağlı olmayan yerel birliklerdir. Yunan ilerleyişini yavaşlatıp moral ve zaman kazandırdı. Bazı grupların keyfî para–erzak toplaması ve disiplinsizliği düzenli ordunun kurulmasını zorunlu kıldı. **24 Ekim 1920 Gediz** başarısızlığından sonra **9 Kasım 1920**'de cephe iki komutanlık olarak düzenlendi: **İsmet Paşa (Batı), Refet Paşa (Güney)**; önceki birliklerin başında **Ali Fuat Paşa** vardı.

**İstiklal Yolu:** İnebolu–Kastamonu–Çankırı–Ankara üzerinden cephane sevkiyatı; **Şerife Bacı** fedakâr nakliye emekçilerinin simgesidir.

I. İnönü (6–10 Ocak 1921) ve siyasi gelişmeler

Ethem Bey'in düzenli orduya karşı çıkışından yararlanan Yunan taarruzu, **İsmet Paşa** tarafından İnönü'de durduruldu. **Düzenli ordunun ilk savunma zaferi:** Halkın güveni ve Meclisin otoritesi arttı.

• **20 Ocak 1921 Teşkilât-ı Esasiye:** Egemenlik millete aittir; yasama–yürütme Mecliste (**kuvvetler birliği, meclis hükûmeti**).
• **21 Şubat–12 Mart Londra Konferansı:** İtilaf Devletleri Sevr'i kabul ettirmek istedi; TBMM Misak-ı Millî'yi savundu. **Tevfik Paşa** sözü **Bekir Sami Bey'e** bıraktı; anlaşma olmadı, TBMM'nin hukuken tanınması güçlendi.
• **1 Mart Türk-Afgan Dostluk Antlaşması:** Afganistan TBMM'yi tanıyan **ilk İslam ülkesi**; karşılıklı bağımsızlık ve yardım.
• **12 Mart İstiklâl Marşı:** **Mehmet Âkif Ersoy**un şiiri Mecliste kabul edildi; **Hamdullah Suphi**nin daveti önemlidir.
• **16 Mart Moskova Antlaşması:** Sovyet Rusya TBMM'yi tanıyan **ilk Avrupa devleti**; Misak-ı Millî'yi tanır, kapitülasyonlardan vazgeçer. **Kars–Ardahan Türkiye; Batum Gürcistan**; Batum ilk Misak-ı Millî tavizidir.

II. İnönü (23 Mart–1 Nisan 1921)

Yunanlar Eskişehir–Kütahya ve Ankara istikametinde ilerleyip Sevr'i dayatmak istedi. **İsmet Paşa** ikinci savunma zaferini kazandı. Meclisin itibarı ve halkın morali arttı; Fransa görüşme aradı, İtalya Güney Anadolu'dan çekilmeye yöneldi, İngiltere Malta esirlerinin bir bölümünü serbest bıraktı.

Kütahya–Eskişehir (10–24 Temmuz 1921)

Yunan ilerleyişi Afyon, Kütahya, Eskişehir ve Bilecik'in kaybına yol açtı. Türk ordusu **25 Temmuz'da Sakarya'nın doğusuna** çekilerek toparlanmaya ve Yunan ikmal hattını uzatmaya çalıştı. **5 Ağustos Başkomutanlık Yasası:** Meclis yetkilerini **üç aylığına Mustafa Kemal'e** verdi. **7–8 Ağustos Tekâlif-i Millîye:** komisyonlar, çamaşır–çarık–çorap, bazı malzemelerin **%40'ı**, taşıma araçları ve hayvanların **%20'si**, **100 km aylık taşıma**. **16–21 Temmuz Maarif Kongresi:** 250'den fazla öğretmenle Ankara'da; millî–çağdaş eğitim anlayışı.

Sakarya (23 Ağustos–13 Eylül 1921)

Mustafa Kemal'in “**Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.**” anlayışı savunmayı genişletti. **22 gün ve gece** sonunda Yunan taarruz gücü kırıldı, Ankara'nın işgali önlendi ve geri çekiliş dönemi sona erdi. **19 Eylül 1921**'de Mustafa Kemal'e **Gazi ve Mareşal** unvan/rütbesi verildi. Çok sayıda subay kaybı nedeniyle **Subaylar Savaşı** diye de anılır.

• **13 Ekim Kars Antlaşması:** Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan; Nahçıvan'ın Azerbaycan koruyuculuğunda özerkliği; **doğu sınırının son şekli**.
• **20 Ekim Ankara Antlaşması:** Fransa ile savaşın sona ermesi; İskenderun–Antakya için özel yönetim ve Türkçe, Caber Kalesi; **ilk tanıyan İtilaf Devleti Fransa**.

Büyük Taarruz ve 30 Ağustos (1922)

**20 Temmuz** Başkomutanlık Yasası süresiz uzatıldı. **26 Ağustos** taarruz başladı, **30 Ağustos** Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nde ana Yunan kuvvetleri yenildi. **1 Eylül** takip emri; **9 Eylül** İzmir'in kurtuluşu; **18 Eylül** Batı Anadolu'nun bütünüyle kurtuluşu. **Fevzi Çakmak**, savaş planlarını hazırladı ve **31 Ağustos'ta mareşal** oldu.

Öne çıkan şahsiyetler

**İsmet Paşa:** Düzenli ordunun Batı komutanı ve iki İnönü zaferi. **Mustafa Kemal:** Başkomutan; Sakarya ve Büyük Taarruz. **Refet Paşa:** 1920'de Güney kuvvetlerinin başı. **Fevzi Çakmak:** Taarruz planları ve mareşallik. **Şerife Bacı:** İstiklal Yolu. **Gördesli Makbule:** Yerel milis mücadelesi. **Halide Onbaşı, Selanikli Ayşe, Çete Emir Ayşe, Halime Çavuş, Nezahat Onbaşı ve Kara Fatma:** Farklı birlik ve görevlerde kadınların katkıları.

Kısa Özet

İnönü'de düzenli ordu güven kazandı → Kütahya–Eskişehir'de stratejik geri çekilme gerçekleşti → Sakarya'da savunma başarıya ulaştı → Büyük Taarruz'la işgal sona erdi. Tarihleri ve anlaşmaların taraflarını ayırmak, savaşların birbirinden farklı amaçlarını anlamanın anahtarıdır.