Millî Mücadele’nin Sona Ermesi ve Lozan Barış Konferansı Ders Notu

Millî Mücadele’nin Sona Ermesi ve Lozan Barış Konferansı — Ders Notu

Mudanya'ya giden süreç

Büyük Taarruz sonrasında Batı Anadolu'nun kurtarılmasıyla Türk ordusu İstanbul, Boğazlar ve Trakya yönüne ilerledi. Fransa ve İtalya ile İngiliz dominyonları yeni savaşa destek vermeyince İtilaf Devletleri ateşkes istedi. **Görüşmeler 3 Ekim 1922'de başladı, Mudanya 11 Ekim 1922'de imzalandı.** Türkiye'yi İsmet Paşa; İngiltere, Fransa ve İtalya'yı Harrington, Charpy ve Monbelli temsil etti.

Mudanya'nın maddeleri ve önemi

• Türk-Yunan çatışmaları bitecek; **Doğu Trakya (Edirne dâhil)** en geç **15 gün** içinde tahliye edilecekti.
• Trakya'da güvenlik için **8.000 jandarma** bulunacaktı; antlaşma **14-15 Ekim'de** yürürlüğe girecekti.
• İstanbul ve Boğazların **mülki idaresi TBMM'ye** bırakılacak; İtilaf güçlerinin **askerî hâkimiyeti barışa kadar** sürecekti.
• **Refet Bele** komutasındaki Türk kuvvetleri 19 Ekim 1922'de İstanbul'a girdi. İngiliz Başbakanı **Lloyd George** görevden ayrıldı.
• Mudanya, **askerî mücadeleden diplomasiye geçiş belgesi** ve Türk zaferini ortaya koyan ilk diplomatik belgedir.

Lozan'a hazırlık ve görüşmeler

İtilaf Devletleri hem Ankara hem İstanbul Hükûmetini çağırınca temsil ikiliği ortaya çıktı; **saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı**. Türk heyetinin başkanı ve Hariciye Nazırı **İsmet Paşa** idi. Heyet, **kapitülasyonlar ve Ermeni yurdu** başlıklarında pazarlık yapmayacak, tam bağımsızlık ve ülke bütünlüğünü koruyacaktı.

**Görüşmeler:** 21 Kasım 1922 başlangıç → **4 Şubat 1923** kesinti → **23 Nisan 1923** yeniden başlama → **24 Temmuz 1923** imza. Lozan'a çağrı yapanlar İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya; bütün görüşmelere katılanlar Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya; Boğazlar için SSCB ve Bulgaristan; ticaret için Belçika ve Portekiz; gözlemci ABD'dir.

Lozan'ın temel hükümleri

**Sınırlar:** Yunanistan sınırı **Meriç**, savaş zararına karşılık **Karaağaç** Türkiye'ye bırakıldı. Suriye sınırında **1921 Ankara Antlaşması** esas alındı. **Musul** meselesi **dokuz ay** içinde Türkiye-İngiltere görüşmelerine ertelendi. **Hatay** konusu da kesin çözülemedi.

**Adalar:** **On İki Ada İtalya'da**; **Gökçeada, Bozcaada, Tavşan Adaları Türkiye'de**; diğer Ege adaları **Yunanistan'da** kaldı.

**Boğazlar:** Türkiye'nin başkanlık ettiği **uluslararası komisyon** kuruldu; Boğazların iki yakasında asker bulundurulmaması kararlaştırıldı.

**Bağımsızlık:** **Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı.** Ordudaki kısıtlamalar sona erdi. **Ermeni devleti** isteği reddedildi.

**Mali hükümler:** Osmanlı borçları ayrılan devletler arasında paylaşıldı; Türkiye'nin payı taksitlendirildi; **Düyûn-ı Umûmiye kaldırıldı**.

**Azınlıklar ve mübadele:** Azınlıklar Türk vatandaşlığı ve hukukuna bağlandı. Patrikhane İstanbul'da kalırken kitabın belirttiği ekümenik yetkileri kaldırıldı. **İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri mübadele dışındadır.**

Sevr–Lozan farkı ve sınav ayrımları

Sevr'de kapitülasyonlar devam eder, ordu sınırlandırılır ve Boğazlar Osmanlı'nın bulunmadığı komisyonca yönetilirken; Lozan'da kapitülasyonlar ve ordu kısıtlamaları kaldırıldı, komisyona Türkiye başkanlık etti. Bununla birlikte **Musul, Hatay ve Boğazların tam egemenliği** konularında bütün talepler karşılanmadı. **Karaağaç kesin kazanım; Musul ertelenen sorun** örneğidir. Mudanya **ateşkes**, Lozan **barış** belgesidir.

Kısa Özet

Askerî başarı Mudanya'yı mümkün kıldı; Mudanya görüşme yolunu açtı; saltanatın kaldırılması temsil sorununu çözerek Lozan'a hazırlanmayı sağladı. Lozan, Türkiye'nin **uluslararası bağımsızlığını ve hukuki statüsünü** kabul ettirdi; ancak Misak-ı Millî'nin tüm hedeflerini bütünüyle gerçekleştirmedi.