Hayvanlarda Sinir Sistemi Farklılıkları Ders Notu

Genel İlke

Sinir sistemi çevreden gelen uyarıların algılanması ve hızlı yanıt oluşturulmasında görev yapar.

Hayvan gruplarında sinir sistemi organizasyonu farklılık gösterir. Sistem geliştikçe uyartıların değerlendirilmesi hızlanır ve tepkiler daha yönlendirilmiş ve karmaşık hâle gelebilir.

Süngerler

Süngerlerde sinir sistemi yoktur.

Uyarılar kimyasal yolla hücreden hücreye iletilir.

Sölenterler

Sölenterlerde bütün vücuda yayılmış nöronlardan oluşan ağsı sinir sistemi bulunur.

Bu en basit sinir sistemi organizasyonudur.

Uyarı:

• çok yavaş,
• dalgalar hâlinde,
• bütün vücuda

iletilir.

Canlı uyarıya bütün vücuduyla tepki verir.

Yassı ve Yuvarlak Solucanlar

Baş bölgesinde iki gangliyon bulunur.

Gangliyonlar beyin görevi görür.

Gangliyonlardan iki sinir şeridi çıkar.

İki sinir şeridi enine sinir hücreleriyle bağlanır.

Bu yapı ip merdiven sinir sistemidir.

İletim ağsı sisteme göre daha hızlı, tepki daha yönlendirilmiştir.

Toprak Solucanı ve Eklem Bacaklılar

Bazı omurgasızlarda her segmentte gangliyon bulunur.

Eklem bacaklıların baş gangliyonları daha büyük, duyu organları daha gelişmiştir.

Arı ve karınca gibi sosyal böceklerde öğrenme yeteneği bulunur.

Omurgasızlarda Sinir Şeridinin Yeri

Sinir şeridi genellikle sindirim kanalının önünde ve karın tarafındadır.

Omurgalılar

En gelişmiş sinir sistemi omurgalılarda görülür.

Sinir sistemi:

• merkezî,
• çevresel

olarak ikiye ayrılır.

Beyin ve omurilik merkezî sinir sistemini oluşturur.

Omurilik sindirim kanalının arkasında ve sırt tarafındadır.

Omurgalı Beyinlerinin Karşılaştırılması

Balıklarda beyin yarım küreleri tam ayrılmamıştır.

Sürüngen, kuş ve memelilerde beyin iki yarım küreye ayrılmıştır.

Koklama lobu balıklarda büyük, memelilerde küçüktür.

Beyincik:

• balıkta büyük,
• kuşta büyük,
• memelide büyük,
• sürüngende küçüktür.

Memelilerin beyni daha gelişmiş ve kıvrımlıdır.

Öğrenme, hafıza, problem çözme ve karar verme memelilerde daha gelişmiş gerçekleşir.

Beyin Kütlesi / Vücut Kütlesi Oranı

Omurgalıları karşılaştırmada bu oran kullanılabilir.

Oran arttıkça beynin daha gelişmiş olduğu kabul edilir.

Beyin gelişmişliği hızlı ve doğru tepki, bilgi depolama, karmaşıklık ve ilişki kurma yeteneğiyle ilişkilidir.

Öğrenme ve Sinir Sistemi

Meyve sineği beyninde yaklaşık 139 000 nöron bulunduğu belirlenmiştir.

En çok sinaps oluşturan nöronların büyük bölümü öğrenme merkeziyle bağlantılıdır.

Gelişmiş canlılarda nöronlar arası bağlantıların fazla olması bilginin yorumlanması ve depolanmasını destekler.

Sık Karıştırılan Noktalar

Süngerlerde sinir sistemi yoktur.

Sölenterlerde ağsı sinir sistemi vardır.

Gangliyon sinir hücresi kümesidir.

İp merdiven sistemi ağsı sisteme göre daha hızlı iletim sağlar.

Omurgasız sinir şeridi genellikle karında, omurgalı omuriliği sırttadır.

Balıkta yarım küreler tam ayrılmamıştır.

Sürüngende beyincik küçüktür.

Memeli beyni gelişmiş ve kıvrımlıdır.

Kısa Özet

Sinir sistemi organizasyonu süngerlerden omurgalılara doğru daha örgütlü hâle gelir. Ağsı sinir sistemi yavaş ve tüm vücuda yayılan tepki oluştururken ip merdiven sistemi daha hızlı ve yönlendirilmiş tepki sağlar. Omurgalılarda merkezî ve çevresel sinir sistemi bulunur ve beyin yapıları canlı grupları arasında farklılık gösterir.