Refleksler Ders Notu

Refleks

Refleks, belirli bir uyarana karşı verilen hızlı ve istemsiz tepkidir.

Refleksler vücudu tehlikeli durumlardan korur ve homeostazinin sürdürülmesine katkı sağlar.

Emme, yutkunma, öksürme, hapşırma, diz kapağı refleksi, göz bebeğinin ışığa göre büyüyüp küçülmesi ve sindirim kanalındaki peristaltik hareketler refleks örnekleridir.

Koruyucu Refleksler

Öğürme, öksürme ve hapşırma gibi refleksler vücuda zarar verebilecek maddelere karşı hızlı koruyucu tepki oluşturur.

Sıcak bir cisme dokunulduğunda elin hızla geri çekilmesi de koruyucu bir refleks örneğidir.

Tekrarla Hızlanan Davranışlar

Yüzmek, araba kullanmak ve bisiklete binmek sık tekrarla refleks hâline gelebilen davranışlardır.

Dans etmek, örgü örmek ve enstrüman çalmak refleks benzeri karmaşık hareketlerdir. Tekrarla bu hareketler daha hızlı ve etkili hâle gelebilir.

Refleks Yayı

Bir refleks sırasında uyaranın izlediği sinirsel ileti yoluna refleks yayı denir.

Genel sıra: Uyaran → reseptör → duyu nöronu → ara nöron varsa → motor nöron → efektör organ → tepki

İki Nöronlu Refleks

Diz kapağı refleksi iki nöronlu refleks yayının örneğidir.

Duyu nöronu ve motor nöron görev yapar.

Ara nöron bulunmaz.

Üç Nöronlu Refleks

Sıcak nesneye dokunulduğunda elin geri çekilmesi üç nöronlu refleks yayına örnektir.

Duyu nöronu, ara nöron ve motor nöron görev yapar.

Sıcaklık reseptörü uyaranı algılar. Uyartı duyu nöronuyla omurilikteki ara nörona gelir. Ara nöronda tepki oluşturulur. Motor nöron cevabı kasa taşır ve el çekilir.

Refleks ve Beyin

Sıcak cisimden eli çekme refleksinin tamamı ilgili kaslar ve omurilik arasında gerçekleşir.

Uyartı daha sonra beyne iletildiğinde sıcaklık ve acı hissi oluşur. Beynin katılmasıyla elin soğuk suya tutulması gibi bilinçli bir cevap geliştirilebilir.

Yapıların Görevleri

Reseptör uyaranı algılar ve uyartı oluşturur.

Duyu nöronu uyartıyı merkezî sinir sistemine taşır.

Ara nöron üç nöronlu reflekslerde bilgiyi değerlendirir ve cevabın oluşmasına aracılık eder.

Motor nöron cevabı efektör organa taşır.

Efektör organ tepkiyi gerçekleştirir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Diz kapağı refleksi iki nöronludur.

Sıcak nesneden eli çekme refleksi üç nöronludur.

Her refleks yayında ara nöron bulunmak zorunda değildir.

Refleks tepki omurilik düzeyinde hızla oluşabilir; sıcaklık ve acı hissi uyartı beyne ulaştığında ortaya çıkar.

Kısa Özet

Refleksler hızlı ve istemsiz tepkilerdir. Refleks yayında reseptör, duyu nöronu, motor nöron ve efektör organ temel yapılardır; bazı reflekslerde ara nöron da bulunur. Diz kapağı refleksi iki nöronlu, sıcak cisimden eli çekme refleksi üç nöronlu refleks örneğidir.