Uyarıların Yorumlanması Ders Notu

Temel İlke

Duyu organları çevreden gelen uyarıları reseptörleriyle algılar. Reseptörlerde oluşan uyartılar nöronlarla merkezî sinir sistemine taşınır ve ilgili beyin merkezlerinde yorumlanır.

Algılama ile yorumlama aynı basamak değildir.

Genel Süreç

Uyaran → reseptör → uyartı → duyu siniri → ilgili beyin merkezi → algı

Duyu organı uyarıyı alır. Sinir sistemi bilgiyi taşır. Beyin uyarıya anlam kazandırır.

Görme

Işık retinaya ulaştığında sarı benekteki çubuk ve koni hücreleri uyarılır.

Uyartıların yolu: Optik sinir → talamus → beyin kabuğundaki görme merkezi

Retinada görüntü ters oluşur. Görme merkezinde yapılan değerlendirme sonucunda görüntü net, düz ve renkli algılanır.

İşitme

Corti organındaki tüylü duyu hücrelerinin uyarılmasıyla uyartı oluşur.

Uyartıların yolu: İşitme siniri → talamus → beyin kabuğundaki işitme merkezi

Ses burada algılanır ve anlamlandırılır.

Titreşen tüylü hücre sayısı arttıkça oluşan uyartı sayısı artar; ses daha şiddetli algılanır.

Koku

Koku molekülleri burundaki koku reseptörlerini uyarır.

Uyartıların yolu: Koku reseptörü → koku soğancığı → koku merkezi

Koku duyusu diğer duyulardan farklıdır; uyartılar talamusa uğramadan beyne gider.

Uzun süre aynı kokunun alınmasında duyu adaptasyonu gerçekleşebilir ve aynı koku bir süre sonra algılanmayabilir.

Tat

Tat maddeleri tükürükte çözünerek kemoreseptörleri uyarır.

Uyartıların yolu: Tat reseptörü → duyu siniri → talamus → tat alma merkezi

Besinin görünüşü, kokusu ve sıcaklığı tat algısını etkileyebilir. Koku duyusu azaldığında tat alma duyusu da zayıflayabilir.

Denge

Kesecik ve tulumcuk vücudun konum değişikliklerini; yarım daire kanalları dönme, hızlanma ve yavaşlama hareketlerini algılar.

Uyartılar denge sinirleriyle beyin ve beyinciğe iletilir. Kas faaliyetleri düzenlenerek vücut pozisyonu ayarlanır.

Talamus

Görme, işitme ve tat gibi duyuların uyartıları beyin kabuğundaki ilgili merkezlere ulaşmadan önce talamustan geçer.

Koku duyusu bu genel durumun istisnasıdır.

Sık Karıştırılan Noktalar

Duyu organı algılar, beyin yorumlar.

Retinadaki görüntü ile beyindeki görsel algı aynı şey değildir.

Koku uyartıları talamusa uğramaz.

Ses şiddeti tek bir uyartının şiddetiyle değil, oluşan uyartı sayısıyla ilişkilidir.

Koku duyusu tat algısını etkileyebilir.

Kısa Özet

Duyu organları uyaranı algılar, sinirler uyartıyı taşır, beyin ilgili merkezlerde yorumlar. Görme, işitme ve tat uyartıları talamustan geçerken koku uyartıları talamusa uğramadan koku merkezine ulaşır. Duyusal bilgilerin yorumlanması uyarıların anlam, tür ve şiddet kazanmasını sağlar.