Nöronlarda Sinyal İletimi ve Sinaps Ders Notu

Uyartı İletiminin Özelliği

Nöronda uyartı iletimi iyon geçişleri nedeniyle elektriksel, ATP kullanımı nedeniyle kimyasaldır. Bu nedenle elektrokimyasal bir süreçtir.

Eşik Değer ve Ya Hep Ya Hiç

Uyartı oluşması için gerekli en düşük uyaran şiddeti eşik değerdir. Eşik altındaki uyaran uyartı oluşturmaz. Eşik ve üzerindeki uyarılar tek nöronda aynı şiddette cevap oluşturur. Buna ya hep ya hiç yasası denir.

Uyaran şiddeti arttığında tek uyartının hızı ve şiddeti değişmez; birim zamandaki uyartı sayısı artar.

Merdiven Etkisi

Sinir demetindeki aksonların eşik değerleri farklıdır. Uyaran arttıkça daha fazla nöron uyarılır ve tepki kademeli artar. Belirli bir değerden sonra tepki değişmez.

Uyaran Şiddetinin Algılanması

Beyin uyaran şiddetini uyartıların sayı ve sıklığına göre belirler. Daha sıcak bir cisim daha sık ve daha fazla uyartı oluşturur.

Zar Potansiyeli

Dinlenmede hücre içi negatif, dışı pozitiftir. Bu durum polarizasyondur. Pozitif iyonların hücre içine girmesi depolarizasyon, yeniden dışarı çıkması repolarizasyondur. Zar potansiyelindeki kısa süreli değişikliklere aksiyon potansiyeli denir.

Atlamalı İletim

Miyelinli nöronlarda aksiyon potansiyeli yalnız Ranvier boğumlarında oluşur. Uyartı boğumdan boğuma atlayarak ilerler ve iletim daha hızlıdır.

Sinaps

Sinaps, nöronların diğer nöron veya alıcı hücrelerle iletişime geçtiği bağlantı bölgesidir. İletim genellikle akson ucundan diğer nöronun dendritine doğrudur.

Elektriksel Sinaps

Uyartı doğrudan nörondan nörona geçer. İletim hızlıdır. Daha çok omurgasızlarda görülür.

Kimyasal Sinaps

Omurgalılarda daha yaygındır. İki hücre arasında sinaps boşluğu vardır. Sinaptik yumruda nörotransmitter içeren sinaptik kesecikler bulunur. Nörotransmitterler boşluğa bırakılır ve karşı hücrenin reseptörlerine bağlanır.

Seçici Direnç

Her uyartı her sinapstan geçmez. Bu seçicilik gereksiz tepkilerin önlenmesine katkı sağlar.

Kolaylaştırıcı ve Durdurucu Sinaps

Kolaylaştırıcı sinapsta depolarizasyon oluşur ve iletim desteklenir. Durdurucu sinapsta hiperpolarizasyon oluşur ve iletim engellenir.

Nörotransmitterlerin Etkisinin Sonlanması

Nörotransmitterler enzimlerle parçalanabilir veya nörona geri alınabilir. Böylece sürekli uyarım engellenir ve sinaps yeni uyarıya hazırlanır.

Sık Karıştırılan Noktalar

Ya hep ya hiç tek nöron için, merdiven etkisi sinir demeti içindir. Uyaran şiddeti artınca hız ve tek uyartı şiddeti artmaz. Kimyasal sinapsta hücreler fiziksel olarak temas etmez. Kolaylaştırıcı sinaps depolarizasyon, durdurucu sinaps hiperpolarizasyonla ilişkilidir.

Kısa Özet

Eşik değer uyartı oluşumunu belirler. Tek nöron ya hep ya hiç yasasına göre çalışır. Zar potansiyeli değişimleri uyartının akson boyunca ilerlemesini sağlar. Miyelinli nöronda atlamalı iletim görülür. Sinapsta bilgi elektriksel veya kimyasal yollarla diğer hücrelere aktarılır.