Nöronların Yapısı Ders Notu

Nöron

Sinir hücresine nöron denir.

Nöronlar uyarıları alır, değerlendirir ve oluşan cevapların kas veya salgı bezi gibi yapılara iletilmesine katkı sağlar.

Bir nöron üç temel kısımdan oluşur:

• hücre gövdesi,
• dendrit,
• akson.

Hücre Gövdesi

Hücre gövdesinde çekirdek, organeller ve sitoplazma bulunur.

Nöronların enerji ihtiyacı yüksek olduğundan çok sayıda mitokondri bulunur.

Sitoplazmadaki nörofibriller hücre gövdesinden dendrit ve aksona doğru uzanır. Nörona şekil verir ve hücre içinde madde taşınmasında görev yapar.

Dendrit

Dendritler hücre gövdesinden çıkan kısa, çok sayıda ve dallanmış uzantılardır.

Diğer nöronlardan ve reseptörlerden gelen uyarıları alır.

Uyarıları elektrik sinyalleri hâlinde hücre gövdesine iletir.

Akson

Akson hücre gövdesinden çıkan, dendritlere göre daha kalın ve uzun uzantıdır.

Akson uzunluğu nöronun görev yerine göre milimetreden metreye kadar değişebilir.

Siyatik sinirdeki motor nöronun uzunluğu bir metreden fazla olabilir. Vagus siniri de uzun sinir örneklerindendir.

Akson Ucu

Aksonun sonlandığı ve dallanarak genişlediği bölge akson ucudur.

Akson uçlarında çok sayıda dal bulunabilir.

Her dal sinaptik uç ile sonlanır.

Dallanmanın fazla olması nöronun etki alanını genişletir.

Akson ucundan salgılanan kimyasal maddeler uyartının diğer nörona veya hedef hücreye aktarılmasına katkı sağlar.

Akson Çapı

Akson çapı arttıkça uyartının iletim hızı artar.

Schwann Hücresi ve Miyelin Kılıf

Birçok nöronun aksonu çevresinde Schwann hücreleri bulunur.

Schwann hücreleri akson etrafında lipoprotein yapılı miyelin kılıfı oluşturur.

Miyelin kılıf:

• elektriksel izolasyon sağlar,
• uyartı iletimini hızlandırır.

Ranvier Boğumu

Miyelin kılıfın kesintiye uğradığı bölgeye Ranvier boğumu denir.

Miyelinli ve Miyelinsiz Sinirler

Beyin ve omurilikten iskelet kaslarına giden sinirler genellikle miyelinlidir.

İç organlara ve düz kaslara giden sinirlerde genellikle miyelin kılıf bulunmaz.

Genel Yapı-Görev İlişkisi

Dendrit uyarıyı alır ve hücre gövdesine taşır.

Akson bilgiyi hücre gövdesinden uzağa taşır.

Akson ucu bilginin diğer nörona veya hedef hücreye aktarılmasına katılır.

Sık Karıştırılan Noktalar

Dendrit kısa ve çok dallı; akson daha uzun ve kalındır.

Schwann hücresi miyelin kılıfı oluşturan hücredir; miyelin kılıf örtünün kendisidir.

Ranvier boğumu miyelin kılıfın kesintiye uğradığı bölgedir.

Akson çapı ve miyelin kılıf iletim hızıyla ilişkilidir.

Kısa Özet

Nöronun temel bölümleri hücre gövdesi, dendrit ve aksondur. Dendrit bilgi alır, akson bilgiyi uzak bölgelere taşır. Schwann hücrelerinin oluşturduğu miyelin kılıf aksonu elektriksel olarak yalıtır ve iletimi hızlandırır. Ranvier boğumları miyelin kılıfın kesintiye uğradığı bölgelerdir.