İnsan Sinir Sisteminin Yapısı Ders Notu

Nöronların İşlevsel Çeşitleri

İnsan sinir sisteminde nöronlar işlevlerine göre duyu nöronu, ara nöron ve motor nöron olarak sınıflandırılır.

Duyu nöronları iç ve dış ortamdan gelen bilgileri reseptörlerden alıp merkezî sinir sistemine taşır.

Ara nöronlar çoğunlukla beyin ve omurilikte bulunur. Duyusal bilgileri değerlendirir ve uygun cevabın oluşmasına aracılık eder.

Motor nöronlar merkezî sinir sisteminde oluşan cevabı kas veya salgı bezi gibi efektör organlara taşır.

Sinir Sisteminin Ana Bölümleri

Sinir sistemi:

• merkezî sinir sistemi,
• çevresel sinir sistemi

olarak ikiye ayrılır.

Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur.

Çevresel sinir sistemi duyu ve motor bölümlerden oluşur. Motor bölüm somatik ve otonom sistemlere ayrılır.

Beynin Korunması

Beyin kafatası içinde bulunur.

Meninges dıştan içe:

• sert zar,
• örümceksi zar,
• ince zar

şeklindedir.

Örümceksi zar ile ince zar arasında BOS bulunur.

BOS madde alışverişine ve iyon dengesine katkı sağlar, darbelere karşı koruyucu etki gösterir.

Ön Beyin

Ön beyin:

• uç beyin,
• ara beyin

olmak üzere ikiye ayrılır.

Uç beyin sağ ve sol yarım kürelerden oluşur. Nasırlı cisim ve beyin üçgeni yarım küreler arasında bağlantı sağlar.

Ön beyinde ak madde içte, gri madde dıştadır.

Beyin kabuğu düşünme, konuşma, yazma, duyuların değerlendirilmesi, istemli hareket, zekâ ve hafıza ile ilgili merkezleri içerir.

Ara Beyin

Talamus koku dışındaki duyusal bilgilerin beyin kabuğundaki ilgili merkezlere aktarılmasında önemli bağlantı noktasıdır.

Hipotalamus açlık, susuzluk, vücut sıcaklığı, kan basıncı, vücut sıvıları, metabolizma, duygular ve hipofiz bezinin düzenlenmesinde görev yapar.

Orta Beyin

Ön ve arka beyin arasında köprü görevi görür.

Kas tonusu ve vücut duruşunun düzenlenmesine katılır.

Göz bebeği refleksi ve ani sese yönelme gibi reflekslerle ilişkilidir.

Arka Beyin

Arka beyin:

• beyincik,
• pons,
• omurilik soğanı

yapılarından oluşur.

Beyincik hareket ve dengeyi düzenler.

Pons solunum ritmi ve kasların eş güdümüyle ilişkilidir; beyincik yarım küreleri arasında iletim sağlar.

Omurilik soğanı yutma, hapşırma ve çiğneme gibi refleksler ile sindirim, solunum ve dolaşımın düzenlenmesinde görev yapar.

Omurilik

Omurilik yaklaşık 45 cm uzunluğundadır.

Omurilikte gri madde içte, ak madde dıştadır.

Dorsal kök duyu nöronları, ventral kök motor nöronlarla ilişkilidir.

Omurilik refleks faaliyetlerini kontrol eder, duyusal uyartıları beyne taşır ve motor cevapları efektör organlara iletir.

Çevresel Sinir Sistemi

Beyinden 12 çift, omurilikten 31 çift sinir demeti çıkar.

Duyu bölümü uyartıları merkezî sisteme taşır.

Motor bölüm cevap uyartılarını merkezî sistemden vücuda taşır.

Somatik sinir sistemi istemli iskelet kası hareketlerini kontrol eder.

Otonom sinir sistemi istemsiz çalışır ve sindirim, solunum, dolaşım, boşaltım ve endokrin bezlerin faaliyetleri gibi süreçleri düzenler.

Sık Karıştırılan Noktalar

Duyu nöronu merkeze, motor nöron hedef organa iletim yapar.

Talamus ile hipotalamus farklı görevler üstlenir.

Beyinde gri madde dışta, omurilikte içtedir.

Somatik sistem istemli; otonom sistem istemsiz çalışır.

Kısa Özet

İnsan sinir sistemi merkezî ve çevresel olarak ikiye ayrılır. Beyin ve omurilik merkezî sistemi oluşturur. Beyin ön, orta ve arka beyin bölümlerinden oluşur. Çevresel sistem duyu ve motor bölümlere; motor bölüm somatik ve otonom sistemlere ayrılır.