9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Bakış Açısı Ders Notu

Bakış Açısı – Ders Notu

Bakış Açısı Nedir?

Bakış açısı, olayların hangi konumdan ve ne kadar bilgiyle anlatıldığını gösterir.

Anlatıcı → kim anlatıyor?

Bakış açısı → nereden ve ne kadar bilgiyle anlatıyor?

Kahraman Bakış Açısı

• ben/biz anlatımı
• olayların içindeki kişi
• kendi gördüğünü bilir
• kendi duygusunu bilir
• başkasının zihnini doğrudan bilemez

Gözlemci Bakış Açısı

• dışarıdan gözler
• hareketleri aktarır
• konuşmaları aktarır
• dış belirtileri aktarır
• iç dünyayı doğrudan bilmez

Hâkim Bakış Açısı

• bilgi alanı geniştir
• birden fazla kişinin düşüncesini bilir
• geçmiş bilgileri verebilir
• farklı mekânlardaki olayları aktarabilir
• kişilerin bilmediği bilgileri açıklayabilir

Birinci Kişi Anlatımı

Genellikle kişisel deneyimle sınırlıdır.

Kahraman veya tanık konumu görülebilir.

Üçüncü Kişi Anlatımı

• gözlemci olabilir
• hâkim olabilir
• tek kişinin iç dünyasıyla sınırlı olabilir

“O” zamiri tek başına yeterli değildir.

İç Dünya Bilgisi

Düşünce, korku, hayal, pişmanlık gibi bilgiler iç dünya bilgisidir.

Dış Gözlem Bilgisi

Yürümek, konuşmak, susmak, yüzün kızarması, ellerin titremesi gibi durumlar dışarıdan gözlenebilir.

Bakış Açısını Bulma

• Kim anlatıyor?
• Ben/biz mi?
• O/onlar mı?
• Olayların içinde mi?
• Kimin iç dünyasını biliyor?
• Kaç kişinin düşüncesini biliyor?
• Farklı yerlerdeki olayları biliyor mu?
• Yalnız dış davranışları mı aktarıyor?

Sık Karıştırılan Noktalar

• Anlatıcı ≠ bakış açısı.
• Ben anlatımı → genellikle sınırlı bilgi.
• Üçüncü kişi ≠ mutlaka hâkim.
• Gözlemci → dış bilgi.
• Hâkim → geniş bilgi.
• Dış belirtiden çıkarım ≠ zihin okuma.
• İç dünya bilgisi güçlü ipucudur.
• Zamir tek başına yeterli değildir.
• Bakış açısı merak ve karakterizasyonu etkiler.
• İç konuşma tek başına bakış açısını değiştirmez.

Bakış Açısı Kısa Özeti

kahraman → ben + sınırlı bilgi

gözlemci → dış gözlem

hâkim → geniş bilgi

birinci kişi → kişisel deneyim

üçüncü kişi → gözlemci veya hâkim olabilir

ana ölçüt → bilgi sınırı