9. Sınıf Edebiyat Öznellik ve Nesnellik Konu Anlatımı

Öznellik ve Nesnellik

Bir cümlede verilen yargının **kişisel duygu, beğeni ve değerlendirmeye mi** yoksa **doğrulanabilir, ölçülebilir veya kanıtlanabilir bir bilgiye mi** dayandığını belirlemek için öznellik ve nesnellik kavramları kullanılır.

Öznellik ve nesnellik özellikle:

• cümlede anlam,
• paragraf yorumu,
• ana düşünce,
• metin türü,
• eleştiri ve değerlendirme

sorularında önemlidir.

Öznel Yargı Nedir?

Öznel yargı, söyleyen kişinin:

• beğenisine,
• duygusuna,
• düşüncesine,
• yorumuna,
• kişisel değerlendirmesine

dayanan yargıdır.

Bu tür yargılar kişiden kişiye değişebilir.

Nesnel Yargı Nedir?

Nesnel yargı; kişisel beğeniden bağımsız olarak:

• ölçülebilen,
• sayılabilen,
• gözlemlenebilen,
• belgeyle doğrulanabilen,
• kaynakla kontrol edilebilen

bilgilere dayanır.

Öznel ve Nesnel Yargı Arasındaki Temel Fark

Öznel:

• kişisel değerlendirme içerir,
• beğeniye göre değişebilir,
• aynı konuda farklı kişiler farklı yargılara ulaşabilir.

Nesnel:

• kişisel beğeniye dayanmaz,
• kanıtlanabilir bir bilgi içerir,
• ölçüm, belge veya gözlemle kontrol edilebilir.

Öznel Yargıda Beğeni

Aşağıdaki ifadeler öznel yargı oluşturabilir:

• güzel,
• çirkin,
• etkileyici,
• sıkıcı,
• başarılı,
• büyüleyici,
• hoş,
• zayıf,
• güçlü,
• akıcı.

Ancak sözcüğün bağlamına bakmak gerekir.

“Bence” Sözcüğü ve Öznellik

“Bence”, “bana göre”, “kanımca”, “bizce” gibi ifadeler kişisel değerlendirmeyi açıkça gösterir.

Öznel Yargıda Duygu

Duygusal değerlendirmeler de özneldir.

Örnek:

• “Bu manzara insana huzur veriyor.”
• “Şairin dizeleri okuyucuyu derinden etkiliyor.”
• “Bu film insanı hemen içine çekiyor.”

Bu cümleler herkes için aynı sonucu vermeyebilir.

Öznel Yargıda Karşılaştırma

Karşılaştırma cümlesi her zaman nesnel değildir.

Nesnel Yargıda Sayısal Veriler

Sayısal veriler genellikle nesnelliği destekler.

Örnek:

• “Sınıfta 28 öğrenci vardır.”
• “Toplantı iki saat sürmüştür.”
• “Kitap beş bölümden oluşur.”

Bu bilgiler sayılabilir veya ölçülebilir.

Nesnel Yargıda Tarih ve Yer Bilgisi

Tarih ve yer bilgileri çoğunlukla doğrulanabilir.

Örnek:

• “Eser ilk kez 1923 yılında yayımlandı.”
• “Toplantı Ankara’da yapıldı.”
• “Müze pazartesi günleri kapalıdır.”

Bu tür bilgiler kaynak veya gözlemle kontrol edilebilir.

Nesnel Yargıda Ölçülebilirlik

Bir bilgi:

• uzunluk,
• ağırlık,
• sıcaklık,
• süre,
• miktar,
• sayı

bakımından ölçülebiliyorsa nesnel olmaya uygundur.

Nesnel Yargıda Belge ve Kaynak

Bazı bilgiler:

• nüfus kaydı,
• yayın bilgisi,
• resmî belge,
• istatistik,
• tarihî kaynak

ile doğrulanabilir.

Nesnel Cümle Her Zaman Doğru mudur?

Hayır.

Bir cümledeki bilgi yanlış olabilir; yine de doğruluğu veya yanlışlığı kanıtla belirlenebiliyorsa yargı nesnel nitelikte olabilir.

Öznel Cümle Yanlış mıdır?

Hayır.

Öznel yargı “yanlış bilgi” demek değildir. Kişisel değerlendirmeye dayanır.

Yorum Bildiren Sözcükler

Şu sözcükler öznel değerlendirme işareti olabilir:

• ne yazık ki,
• ne güzel,
• etkileyici,
• sıradan,
• ustaca,
• başarılı,
• yetersiz,
• olağanüstü.

Kesinlik Bildiren Sözcükler Nesnellik Sağlar mı?

Hayır.

“Kesinlikle”, “elbette”, “şüphesiz” gibi sözcükler bir yargıyı güçlü söyleyebilir; fakat yargıyı nesnel hâle getirmez.

Genel Kabul ile Nesnelliği Karıştırmamak

Birçok kişinin aynı görüşü paylaşması, o görüşü otomatik olarak nesnel yapmaz.

Sanat ve Edebiyat Yargılarında Öznellik

Sanat eserleri hakkında:

• güzellik,
• etkileyicilik,
• sürükleyicilik,
• başarı,
• estetik değer

gibi değerlendirmeler çoğunlukla özneldir.

Eleştiri Yazılarında Öznellik ve Nesnellik

Eleştiride hem öznel hem nesnel cümleler bulunabilir.

Nesnel: “Roman üç ana bölümden oluşuyor.”

Öznel: “İkinci bölüm romanın en başarılı kısmıdır.”

Haber Metinlerinde Nesnellik

Haber metinleri genellikle:

• doğrulanabilir olay,
• kişi,
• yer,
• zaman,
• sayı

bilgilerine dayanmayı amaçlar.

Ancak haber içinde yorum cümlesi kullanılırsa o cümle öznel olabilir.

Reklam Dilinde Öznellik

Reklamlarda:

• “en lezzetli”,
• “benzersiz”,
• “mükemmel”,
• “eşsiz deneyim”

gibi öznel nitelemeler sık kullanılabilir.

Bu ifadeler kanıtlanabilir bilgi olmaktan çok ikna amacı taşır.

Betimlemede Öznellik ve Nesnellik

Betimleyici cümleler de öznel veya nesnel olabilir.

Nesnel: “Binanın üç katı ve altı penceresi vardır.”

Öznel: “Bina son derece zarif ve etkileyicidir.”

Karşılaştırmalı Örnekler

“Dağ 2.500 metre yüksekliğindedir.” → nesnel.

“Dağ bölgenin en görkemli manzarasına sahiptir.” → öznel.

“Film 110 dakika sürmektedir.” → nesnel.

“Film gereğinden fazla uzundur.” → öznel.

“Şiir on iki dizeden oluşur.” → nesnel.

“Şiirin son dizeleri çok güçlüdür.” → öznel.

Cümlede Hem Nesnel Bilgi Hem Öznel Yorum

Bazı cümlelerde iki unsur birlikte bulunabilir.

Kanıtlanabilirlik Nasıl Test Edilir?

Şu soruları sor:

• Ölçebilir miyim?
• Sayabilir miyim?
• Belgeye bakabilir miyim?
• Kaynaktan doğrulayabilir miyim?
• Gözlemle kontrol edebilir miyim?
• Yoksa beğeni ve yoruma mı dayanıyor?

“En” Sözcüğüne Dikkat

“En” sözcüğü bazen öznel, bazen nesnel olabilir.

Öznel: “Bu, müzenin en güzel tablosudur.”

Nesnel: “Everest, deniz seviyesinden yüksekliği bakımından dünyanın en yüksek dağıdır.”

“Daha” Sözcüğüne Dikkat

“Daha” da tek başına karar vermeye yetmez.

Öznel: “Bu kitap daha keyiflidir.”

Nesnel: “Bu kitap diğerinden 40 sayfa daha uzundur.”

“Çok” Sözcüğüne Dikkat

“Çok” bazen belirsiz ve yorumlayıcı, bazen bağlama göre ölçülebilir bir miktara işaret edebilir.

Öznel: “Bu film çok güzeldir.”

Nesnel olmaya uygun: “Bu yıl geçen yıla göre daha fazla yağış ölçülmüştür.” ifadesi ölçüm verisiyle desteklenebilir.

Olgu ve Görüş

Nesnel yargılar çoğunlukla **olgu**, öznel yargılar ise **görüş** niteliğindedir.

Olgu:

• kanıtlanabilir.

Görüş:

• kişisel değerlendirmedir.

Metinde Öznel Anlatımın İşlevi

Öznel anlatım:

• kişisel ses oluşturabilir,
• duygu aktarabilir,
• okuyucuyu etkilemeye çalışabilir,
• değerlendirme yapabilir.

Metinde Nesnel Anlatımın İşlevi

Nesnel anlatım:

• bilgi verir,
• açıklamayı güvenilir hâle getirir,
• ölçülebilir veriler sunar,
• kanıt oluşturmaya yardımcı olur.

Aynı Konuyu İki Farklı Biçimde Anlatma

Nesnel: “Park 15 dönümlük bir alana kurulmuştur ve içinde iki yürüyüş yolu vardır.”

Öznel: “Park, şehrin en huzurlu ve en güzel köşesidir.”

Aynı varlık hakkında farklı anlatım biçimleri kullanılabilir.

Sınavda Öznellik – Nesnellik Soruları

Sorular genellikle:

• “Hangisi özneldir?”
• “Hangisi nesneldir?”
• “Hangisinde kişisel görüş vardır?”
• “Hangisi kanıtlanabilir?”
• “Hangisi diğerlerinden farklıdır?”

biçiminde gelebilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

1. Öznel yargı kişisel değerlendirmeye dayanır.
2. Nesnel yargı kanıtlanabilir bilgiye dayanır.
3. Nesnel yargı her zaman doğru bilgi demek değildir.
4. Öznel yargı yanlış bilgi demek değildir.
5. “Bence” öznelliği açıkça gösterir.
6. “Bence” yoksa cümle yine öznel olabilir.
7. Sayı bulunması tek başına nesnellik garantisi değildir.
8. “En” sözcüğü her zaman öznel değildir.
9. “Daha” sözcüğü her zaman öznel değildir.
10. Karşılaştırma hem öznel hem nesnel olabilir.
11. Betimleme hem öznel hem nesnel olabilir.
12. Kesinlik bildiren sözcükler nesnellik sağlamaz.
13. Çok kişinin aynı görüşte olması bir yargıyı nesnel yapmaz.
14. Sanatsal beğeni cümleleri çoğunlukla özneldir.
15. Tarih, sayı ve ölçüm bilgileri çoğunlukla nesneldir.
16. Haber metninde öznel cümle bulunabilir.
17. Eleştiri metninde nesnel cümle bulunabilir.
18. Aynı cümlede nesnel bilgi ve öznel yorum birlikte bulunabilir.
19. Cümlenin türüne değil, yargının kanıtlanabilirliğine bakılır.
20. Tek sözcükten değil, cümlenin tamamından karar verilir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

Öznel Yargı Sorusu

Kişisel:

• beğeni,
• yorum,
• duygu,
• değer yargısı

var mı kontrol et.

Nesnel Yargı Sorusu

Bilgi:

• ölçülebilir mi?
• sayılabilir mi?
• belgeyle doğrulanabilir mi?
• kaynakla kontrol edilebilir mi?

bak.

Karşılaştırma Sorusu

Karşılaştırma ölçütü:

• güzellik, keyif, başarı gibi yoruma mı,
• sayı, uzunluk, tarih gibi ölçülebilir veriye mi

dayanıyor?

“En” ve “Daha” Sorusu

Sözcüğe değil ölçüte bak.

Karma Cümle Sorusu

Nesnel bilgi içinde kişisel değerlendirme sözcüğü bulunup bulunmadığını kontrol et.

Konu Özeti

Öznel: kişisel görüş, duygu, beğeni ve değerlendirme.

Nesnel: kanıtlanabilir, ölçülebilir, gözlenebilir veya belgelenebilir bilgi.

Öznel ipuçları: güzel, etkileyici, başarılı, sıkıcı, bence, bana göre.

Nesnel ipuçları: tarih, sayı, ölçüm, kayıt, belge, gözlem.

Ancak: tek bir sözcük veya sayı yeterli değildir; cümlenin tamamı değerlendirilir.