9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Zaman Ders Notu

Zaman – Ders Notu

Zaman Nedir?

Zaman, anlatıda olayların ne zaman gerçekleştiğini, ne kadar sürdüğünü ve hangi sırayla verildiğini gösterir.

Olay Zamanı

Olayların anlatı dünyasında yaşandığı zamandır.

Anlatma Zamanı

Olayların anlatıcı tarafından okura aktarıldığı zamandır.

Olay zamanı ile anlatma zamanı aynı olmak zorunda değildir.

Kronolojik Anlatım

Olayların gerçekleşme sırasına göre verilmesidir.

önce → sonra → daha sonra

Geriye Dönüş

Şimdiki akıştan geçmişte yaşanan bir olaya dönülmesidir.

İleriye Sıçrama

Anlatıda gelecekteki bir zamana geçilmesidir.

Gerçekleşme ve Anlatılma Sırası

Gerçekleşme sırası: olayların gerçek kronolojisi.

Anlatılma sırası: olayların okura sunulduğu sıra.

Belirli Zaman

Tarih veya zaman açıkça bellidir.

Örnekler: pazartesi sabahı, 1919 yılı, saat 16.00.

Belirsiz Zaman

Kesin tarih verilmez.

Örnekler: bir zamanlar, günlerden bir gün, yıllar önce.

Zaman ve Atmosfer

gece

sabah

kış

yaz

mevsim

hava koşulları

anlatının duygusunu etkileyebilir.

Anlatı Süresi

Metnin uzunluğu ile olayların kapsadığı süre aynı değildir.

Kısa metin uzun yılları anlatabilir.

Zamanı Hızlandırma

Uzun dönemi kısa ifadeyle verme.

“Aradan beş yıl geçti.”

Zamanı Yavaşlatma

Kısa bir anı ayrıntılı biçimde anlatma.

Zaman Atlaması

Belirli bir sürenin doğrudan geçilmesi.

“On yıl sonra…”

Eş Zamanlılık

İki farklı olayın aynı anda gelişmesidir.

İpuçları: aynı anda, bu sırada, o esnada.

Fiil Zamanı ve Anlatı Zamanı

Fiil zamanı dil bilgisel zamandır.

Anlatı zamanı olayların metindeki zaman örgüsüdür.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Olay zamanı ≠ anlatma zamanı.
• Kronolojik anlatım → gerçekleşme sırası.
• Geriye dönüş → geçmiş.
• İleriye sıçrama → gelecek.
• Belirsiz zaman da zamandır.
• Metin uzunluğu ≠ olay süresi.
• Uzun dönemin kısa verilmesi → hızlandırma.
• Kısa anın uzun verilmesi → yavaşlatma.
• “Yıllar sonra” → zaman atlaması olabilir.
• “Aynı anda” → eş zamanlılık gösterebilir.
• Fiil zamanı ≠ anlatı zamanı.
• Zaman atmosferi etkileyebilir.

Zaman Kısa Özeti

olay zamanı → yaşanan zaman

anlatma zamanı → aktarılan zaman

kronolojik → sırayla

geriye dönüş → geçmişe

ileriye sıçrama → geleceğe

belirli → kesin

belirsiz → kesin değil

hızlandırma → uzun süre kısa anlatılır

yavaşlatma → kısa an ayrıntılı anlatılır